[1113]
教会のすべての典礼生活は、エウカリスチアのいけにえと諸秘跡とを中心として動いています『典礼憲章』,第6項参照。。教会には七つの秘跡、すなわち、洗礼、堅信、聖体(エウカリスチア)、ゆるし、病者の塗油、叙階、結婚があります第2リヨン公会議「皇帝ミカエル・パレオログスの信仰宣言」 (Professio fidei Michaelis Palaeologi imperatoris : DS860)、フィレンツェ公会議『アルメニア人に対する教令』 (Decretum pro Armenis:DS1310)、トリエント公会議第7総会『秘跡についての教令』 「秘跡全般についての規定」 1(Decretum de sacramentis, Canones de sacramentis in genere: DS1601)参照。。この項では教理の観点から教会の七つの秘跡に共通する面を述べます。祭式の面から共通なものは第2章で取り扱い、それぞれに固有なことは第2部で述べることにします。
Tota vita liturgica Ecclesiae circa Sacrificium eucharisticum et sacramenta vertit.Cf Concilium Vaticanum II, Const. Sacrosanctum Concilium, 6: AAS 56 (1964) 100. In Ecclesia septem sunt sacramenta: Baptismus, Confirmatio seu Chrismatio, Eucharistia, Paenitentia, Unctio infirmorum, Ordo et Matrimonium.Cf Concilium Lugdunense II, Professio fidei Michaelis Palaeologi imperatoris: DS 860; Concilium Florentinum, Decretum pro Armenis: DS 1310; Concilium Tridentinum, Sess. 7a, Canones de sacramentis in genere, canon 1: DS 1601. In hoc articulo agitur de eo quod septem Ecclesiae sacramentis ratione doctrinali commune est. Id quod ratione celebrationis est commune, in capite secundo exponetur, et quod proprium unicuique est eorum, obiectum erit secundae sectionis.
[1114]
「聖書の教え、使徒伝承……および教父たちの一致した見解に従い」トリエント公会議第7総会『秘跡についての教令』序文(DS1600)。、わたしたちは「新約の諸秘跡の全部が、わたしたちの主イエス・キリストによって制定された」トリエント公会議第7総会『秘跡についての教令』 「秘跡全般についての規定」 1 (DS1601)。と宣言します。
«Sanctarum Scripturarum doctrinae, apostolicis Traditionibus [...] et Patrum consensui inhaerendo»,Concilium Tridentinum, Sess. 7a, Decretum de sacramentis, Prooemium: DS 1600. profitemur «sacramenta novae Legis [...] fuisse omnia a Iesu Christo Domino nostro instituta».Concilium Tridentinum, Sess. 7a, Canones de sacramentis in genere, canon 1: DS 1601.
[1115]
ナザレでの生活や宣教活動の間のイエスのことばと行いは、それ自体救いをもたらすもので、イエスの過越の神秘の力を先取りしていました。これらは、すべてが成し遂げられた後、キリストが教会に与えられるものを予告し、準備していたのです。キリストの生涯の諸神秘は、後にご自分の教会の役務者を通して諸秘跡の中でキリストが分け与えられるものの基本となっています。事実、「わたしたちの救い主の言行として書き記されていることは、諸秘跡の働きへと移し変えられたのです」聖レオ1世『説教』 (S. Leo Magnus, Sermo 74, 2: CCL 138A, 457 [PL 54, 398])。。
Iam verba et opera Iesu, tempore Eius vitae occultae Eiusque ministerii publici, salvifica erant. Eius mysterii Paschalis anticipabant virtutem. Illa id annuntiabant et praeparabant quod Ipse Ecclesiae erat daturus, cum omnia essent adimpleta. Mysteria vitae Christi fundamenta sunt illius quod Christus deinceps per Ecclesiae Suae ministros in sacramentis dispensat, quia «quod [...] Redemptoris nostri conspicuum fuit, in sacramenta transivit».Sanctus Leo Magnus, Sermo 74, 2: CCL 138A, 457 (PL 54, 398).
[1116]
諸秘跡は新しい永遠の契約における「神の傑作」であって、それはつねに生き続け生かし続けるキリストのからだから「出る力」ルカ5・17,6・19,8・46参照。、キリストのからだである教会の中における聖霊の働きなのです。
«Virtutes quae exeunt» de corpore Christi,Cf Lc 5,17; 6,19; 8,46. semper viventis et vivificantis, actiones Spiritus Sancti in Eius corpore operantis quod est Ecclesia, sacramenta «opera capitalia Dei» sunt in Novo et aeterno Foedere.
[1117]
神の神秘の忠実な管理者である教会は、「真理をことごとく悟らせる」(ヨハネ16∙13)ために導かれる聖霊によって、聖書の正典と信仰の教えばかりでなく、キリストから受けたこの宝を徐々に悟り、それがどのように「分配」されるべきかを明らかにしてきましたマタイ13・52,1コリント4・1参照。。このようにして、時代がたつにつれ、教会は典礼祭儀の中にキリストによって制定された厳密な意味での秘跡が七つあるのを認めるようになりました。
Ecclesia, per Spiritum qui eam «in omnem veritatem» (Io 16,13) deducit, hunc thesaurum a Christo receptum paulatim agnovit eiusque «dispensationem» determinavit sicut pro sacrarum Scripturarum canone fecit et fidei doctrina, tamquam fidelis mysteriorum Dei dispensatrix.Cf Mt 13,52; 1 Cor 4,1. Sic Ecclesia saeculorum discrevit decursu, inter suas celebrationes liturgicas, septem esse quae, sensu huius termini proprio, sacramenta sunt a Domino instituta.
[1118]
諸秘跡は、二重の意味で、つまり「教会による」また「教会のための」という意味で、「教会の」秘跡です。「教会による」というのは、教会が、聖霊の派遣を受けてそこで働くキリストのわざの秘跡であるからです。「教会のための」というのは、諸秘跡が「教会をつくる秘跡」であるという意味です聖アウグスティヌス『神の国』 (S. Augustinus, De civitate Dei 22, 17 : CSEL 40/2,625 [PL41,779])。 聖トマス・アクイナス『神学大全』 (S. Thomas Aquinas, Summa theologiae 3, q- 64, a. 2 ad 3: Ed. Leon. 12, 43)参照。。諸秘跡は、とりわけエウカリスチア(聖体)の秘跡において、愛である三位一体の神の交わりの神秘を人々に示し、分け与えてくれるからです。
Sacramenta, hoc duplici sensu, sunt «Ecclesiae»: ea sunt «per illam» et «pro illa». Sunt «per Ecclesiam» quia haec sacramentum est actionis Christi in ea per Spiritus Sancti missionem operantis. Et sunt «pro Ecclesia», sunt «sacramenta [...] quibus aedificatur Ecclesia»,Sanctus Augustinus, De civitate Dei, 22, 17: CSEL 402, 625 (PL 41, 779); cf Sanctus Thomas Aquinas, Summa theologiae, III, q. 64, a. 2, ad 3: Ed. Leon. 12, 43. quippe quae hominibus, praesertim in Eucharistia, mysterium communionis Dei-Amoris, Unius in Tribus Personis, manifestant et communicant.
[1119]
教会は頭であるキリストと「唯一の神秘的なペルソナ」ピウス12世回勅『ミステチ・コルポリス』 (Mystici corporis : AAS 35 [1943] 226)。を形づくりながら、秘跡の中で「有機的に構成された」「祭司的共同体」『教会憲章』,第11項。として行動します。洗礼と堅信とによって、祭司的民は典礼を祝うにふさわしいものとなります。他方、ある信者たちは聖なる叙階を受け、「神のことばと恩恵をもって教会を牧するために、キリストの名において立てられるのです」『教会憲章』,第11項。。
Ecclesia, cum Christo-Capite constituens «unam dumtaxat [...] mysticam personam»,Pius XII, Litt. enc. Mystici corporis: AAS 35 (1943) 226. in sacramentis operatur tamquam «communitas sacerdotalis» «organice exstructa»:Concilium Vaticanum II, Const. dogm. Lumen gentium, 11: AAS 57 (1965) 15. per Baptisma et Confirmationem, populus sacerdotalis ad liturgiam celebrandam fit aptus; ex altera parte, quidam fideles, sacro Ordine insigniti, «ad Ecclesiam verbo et gratia Dei pascendam, Christi nomine instituuntur».Concilium Vaticanum II, Const. dogm. Lumen gentium, 11: AAS 57 (1965) 15.
[1120]
叙階された奉仕職、すなわち「奉仕的祭司職」『教会憲章』,第10項。は、洗礼による祭司職に奉仕するものです。この奉仕職は、諸秘跡を通して、キリストが聖霊によって教会のために働くことを保証します。御父が人となられた御子にゆだねられた救いの使命は、使徒たちに、また使徒を通してその後継者たちにゆだねられています。後継者たちはイエスの霊を受け、イエスの名によって、イエス自身として行動しますヨハネ20・21-23、ルカ24・47、マタイ28・18-20参照。。このように、叙階された奉仕者は、典礼行為を使徒たちが語り行ったことに結びつけ、また、使徒たちを通して、秘跡の源であり土台であるキリストが語られ行われたことに結びつける、秘跡的なきずななのです。
Ministerium ordinatum seu «sacerdotium ministeriale»Concilium Vaticanum II, Const. dogm. Lumen gentium, 10: AAS 57 (1965) 14. in sacerdotii baptismalis est servitium. Illud Christum revera, in sacramentis, agere per Spiritum Sanctum pro Ecclesia praestat. Missio salutis a Patre Eius Filio incarnato concredita, Apostolis committitur et per eos successoribus eorum: hi Spiritum Sanctum Iesu accipiunt ad agendum in nomine et in persona Eius.Cf Io 20,21-23; Lc 24,47; Mt 28,18-20. Sic ministerium ordinatum vinculum est sacramentale quod actionem liturgicam coniungit cum eo quod Apostoli dixerunt et fecerunt, et, per illos, cum eo quod Christus, sacramentorum fons et fundamentum, dixit et fecit.
[1121]
洗礼、堅信、叙階の三つの秘跡は、恵みのほかに、秘跡的な霊印つまり「しるし」を与えますが、これによって、キリスト者はキリストの祭司職にあずかり、それぞれの身分や役職に従って教会の一部を成すようになります。ひとたび聖霊によってキリストと教会の姿を刻まれたキリスト者は、神の恵みとその保護の約束と保証を受ける資格トリエント公会議第7総会『秘跡についての教令』 「秘跡全般についての規定」 9(DS1609)。、神礼拝と教会奉仕への召命を与えられます。この霊印はいつまでも残り、消えることはありません。したがって、これらの秘跡は生涯に一度しか受けることができません。
Tria sacramenta Baptismi, Confirmationis et Ordinis, praeter gratiam, sacramentalem conferunt characterem seu «signum» per quod christianus Christi participat sacerdotium et Ecclesiae fit pars secundum status et munera diversa. Haec configuratio Christo et Ecclesiae, a Spiritu effecta, indelebilis est,Concilium Tridentinum, Sess. 7a, Canones de sacramentis in genere, canon 9: DS 1609. perpetuo permanet in christiano tamquam dispositio positiva pro gratia, tamquam promissio et cautio protectionis divinae atque tamquam vocatio ad cultum divinum et ad Ecclesiae servitium. Haec igitur sacramenta numquam possunt iterari.
[1122]
キリストが使徒たちを派遣されたのは、「罪のゆるしを得させる悔い改めが、その名によってあらゆる国の人々に」(ルカ24∙47)のべ伝えられるためです。「すべての民に父と子と聖霊の名によって洗礼を授け、……教えなさい」(マタイ28∙19)とキリストはいわれました。洗礼の秘跡を授けるために遣わされるということは、福音を宣教するために遣わされるということに含意されています。というのは、秘跡は
神のことばとそのことばに同意する信仰とによって準備されるからです。
「神の民はまず生ける神のことばによって集められます。……ことばの宣教が諸秘跡の授与のために必要です。諸秘跡は信仰の秘跡であって、信仰はことばから生まれ、ことばによって養われるからです」『司祭の役務と生活に関する教令』,第4項。。
Christus Suos Apostolos misit ut praedicent «in nomine Eius paenitentiam in remissionem peccatorum in omnes gentes» (
Lc 24,47). «Docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti» (
Mt 28,19). Missio baptizandi, missio igitur sacramentalis, in missione evangelizandi implicatur, quia sacramentum
a verbo Dei et a fide praeparatur quae huic verbo est assensus:
« Populus Dei primum coadunatur Verbo Dei vivi [...]. Verbi praedicatio requiritur ad ipsum ministerium sacramentorum, quippe quae sint sacramenta fidei, quae de Verbo nascitur et nutritur ».Concilium Vaticanum II, Decr. Presbyterorum ordinis, 4: AAS 58 (1966) 995-996.
[1123]
「秘跡は人々の聖化のため、キリストのからだの建設のため、さらに、神に礼拝をささげるためのものであって、またしるしであることをもって、教育のためにも寄与します。それは信仰を前提とするのみでなく、ことばとものとをもってこれを養い、強め、表すもので、そのため信仰の秘跡といわれます」 『典礼憲章』,第59項。。
«Sacramenta ordinantur ad sanctificationem hominum, ad aedificationem corporis Christi, ad cultum denique Deo reddendum; ut signa vero etiam ad instructionem pertinent. Fidem non solum supponunt, sed verbis et rebus etiam alunt, roborant, exprimunt; quare fidei sacramenta dicuntur».Concilium Vaticanum II, Const. Sacrosanctum Concilium, 59: AAS 56 (1964) 116.
[1124]
教会の信仰は一人ひとりの信者の信仰に先だつもので、信者はこれを受け入れるように招かれています。教会が諸秘跡を行うとき、使徒たちから受けた信仰を宣言します。したがって、古い金言には「祈りの法は、信仰の法」(〔5世紀の〕アクイタニアのプロスペルの表現を用いると、「嘆願の法が信仰の法を定める」)というものがあります 「小表」第8章(Indiculus: DS246)。。すなわち、祈りの法は信仰の法なのです。教会は祈っていることを信じます。典礼は、聖なる生きた伝承の基本的要素の一つなのです『神の啓示に関する教義憲章』,第8項参照。。
Ecclesiae fides fidem praecedit fidelis, qui invitatur ut illi adhaereat. Cum Ecclesia sacramenta celebrat, fidem profitetur ab Apostolis receptam. Inde vetus adagium: «Lex orandi, lex credendi» (vel: «Legem credendi lex statuat supplicandi», secundum Prosperum Aquitanum [saeculo quinto]).Indiculus, c. 8: DS 246 (PL 51, 209). Lex orationis est lex fidei. Ecclesia credit sicut orat. Liturgia elementum est constituens sanctae et vivificae Traditionis.Cf Concilium Vaticanum II, Const. dogm. Dei Verbum, 8: AAS 58 (1966) 821.
[1125]
ですから、どんな秘跡の儀式であっても、司式司祭または信者共同体の好みで変更したり、手を加えたりすることはできません。教会の最高権威者ですら、勝手に典礼を変えることはできません。ただ信仰の要求に従い、典礼の神秘を敬謙に敬うことだけを心掛けるべきなのです。
Hac de causa, nullus ritus sacramentalis potest ad placitum ministri vel communitatis mutari vel ad eorum variari commodum. Ipsa auctoritas Ecclesiae suprema non potest liturgiam ad placitum commutare suum, sed solummodo in oboedientia fidei et in religiosa mysterii liturgiae observantia.
[1126]
また、秘跡は教会の中での信仰の一致を表し培うものですから、祈りの法はキリスト者の一致を回復するための対話の基本的な一つの基準です第2バチカン公会議『エキュメニズムに関する教令』,第2項,第15項(Unitate redintegratio)参照。。
Ceterum, quia sacramenta communionem fidei in Ecclesia exprimunt et explicant, lex orandi quoddam est e criteriis essentialibus dialogi qui unitatem christianorum intendit restaurare.Cf Concilium Vaticanum II, Decr. Unitatis redintegratio, 2: AAS 57 (1965) 91-92; Ibid., 15: AAS 57 (1965) 101-102.
[1127]
信仰をもってふさわしく行われる諸秘跡は、それぞれが表す恵みを与えますトリエント公会議第7総会『秘跡についての教令』 「秘跡全般についての規定」 5,6(DS1605;1606)参照。。これらが効力を持つのは、そこでキリストご自身が行動なさっておられるからです。洗礼を授け、諸秘跡の中で行動し、諸秘跡が表す恵みをお与えになるのは、キリストご自身なのです。御父は、御子の教会が各秘跡のエピクレシスの中で聖霊の力への信仰を表明している祈りをつねにお聞き入れになります。火が自分に触れるものをすべて火に変えてしまうように、聖霊はご自分の力にゆだねられるすべてのものを神的いのちに変えてくださるのです。
Sacramenta, in fide digne celebrata, gratiam conferunt quam significant.Cf Concilium Tridentinum, Sess. 7a, Canones de sacramentis in genere, canon 5: DS 1605; Ibid., canon 6: DS 1606. Sunt efficacia quia in eis Ipse Christus operatur: Ipse est qui baptizat, Ipse est qui in Suis agit sacramentis ut gratiam communicet quam sacramentum significat. Pater orationem Ecclesiae Filii Sui semper exaudit, quae, in uniuscuiusque sacramenti Epiclesi, suam fidem exprimit in virtutem Spiritus. Sicut ignis transformat in se quidquid tangit, Spiritus Sanctus in vitam transformat divinam id quod Eius virtuti submittitur.
[1128]
そこに、秘跡は「行為が正しく行われるということ自体で(ex opere operato)」効果を生む、という教会の主張の意味があります同8(DS1608)参照。。すなわち、秘跡はただ一度行われたキリストの救いのわざによって効力を生じます。したがって、「諸秘跡はそれを授ける人間、あるいはそれを受ける人間の正しさによってではなく、神の力によって成し遂げられる」聖トマス・アクイナス『神学大全』 (Summa theologiae 3, q. 68, a. 8, c.: Ed. Leon. 12, 100)。のです。ある秘跡が教会の意向に従って行われるとき、キリストとその霊の力が、司式者の個人的聖性のいかんにかかわらず、秘跡の中で秘跡を通して働きます。とはいえ、諸秘跡の実りは秘跡を受ける者の心のあり方にもよる部分があります。
Hic est sensus affirmationis Ecclesiae:Cf Concilium Tridentinum, Sess. 7a, Canones de sacramentis in genere, canon 8: DS 1608. sacramenta agunt ex opere operato (seu «ex ipso facto quod actio adimpleta est»), id est, virtute salvifici operis Christi, semel pro semper adimpleti. Inde hoc sequitur: «non [...] sacramentum perficitur per iustitiam hominis dantis vel suscipientis, sed per virtutem Dei».Sanctus Thomas Aquinas, Summa theologiae, III, q. 68, a. 8, c.: Ed. Leon. 12, 100. Eo ipso quod sacramentum secundum intentionem Ecclesiae celebratur, virtus Christi et Eius Spiritus in eo et per id operatur independenter a sanctitate personali ministri. Tamen, sacramentorum fructus etiam a dispositionibus dependent illius qui ea recipit.
[1129]
教会は、新しい契約の諸秘跡は信者の救いに必要なものであると言明しますトリエント公会議第7総会『秘跡についての教令』 「秘跡全般についての規定」 4(DS1604)参照。。「秘跡による恵み」とはキリストによって与えられる聖霊の恵みで、それぞれ秘跡に固有のものです。聖霊は秘跡を受ける人々を、神の御子に一致させ、いやし、変化させてくださいます。神の子とする霊が信者たちを救い主である御ひとり子のいのちに一致させ、神の本性にあずからせることが2ペトロ1・4参照。、秘跡に生かされた生活の実りなのです。
Ecclesia affirmat sacramenta Novi Foederis esse pro credentibus ad salutem necessaria.Cf Concilium Tridentinum, Sess. 4a, Canones de sacramentis in genere, canon 8: DS 1604. «Gratia sacramentalis» est gratia Spiritus Sancti a Christo donata et unicuique sacramento propria. Spiritus sanat et transformat illos qui Eum recipiunt Filio Dei ipsos conformans. Vitae sacramentalis fructus est, ut Spiritus adoptionis fideles deificet,Cf 2 Pe 1,4. eos modo vitali cum Filio unico, Salvatore, coniungens.
[1130]
教会はキリストの神秘の祭儀を「主が来られるときまで」(一コリント11∙26)、「神がすべてにおいてすべてとなられるため」(一コリント15∙28)に行います。典礼は、すでに使徒時代から、「
マラナ・タ(主よ、来てください)」(一コリント16∙22)という教会の中での霊のうめきが表すように、終末へと向けられていました。こうして、典礼は、神の国で過越が成し遂げられるまで、「あなたがたとともにこの過越の食事をしたいと、わたしはせつに願っていた」(ルカ22∙15-16)というイエスの願望にあずかるのです。キリストの諸秘跡において教会は、「祝福に満ちた希望、すなわち偉大な神であり、わたしたちの救い主であるイエス・キリストの栄光の現れ」(テトス2∙13)を待ち望みながらも、すでにその世継ぎの保証を受け、すでに永遠のいのちにあずかっています。「〝霊〟と花嫁とがいう。『来てください』。……主イエスよ、来てください」(黙示録22∙17,20)。
トマス・アクィナスは秘跡のしるしの多様な面を、次のように要略しています。「秘跡とは、前に起こったこと、すなわち、キリストの受難を記念するしるし、キリストの受難によってわたしたちのうちに行われること、すなわち、恵みを表すしるし、また、将来の栄光を予測する、つまり、前もって告げるしるしです」聖トマス・アクイナス『神学大全』 (Sum 3, q- 60, a. 3, c.: Ed. Leon. 12, 6)。。
Ecclesia mysterium Domini sui celebrat «donec veniat» (
1 Cor 11,26) et «sit Deus omnia in omnibus» (
1 Cor 15,28). Inde ab aetate apostolica, liturgia ad suum trahitur finem per gemitum Spiritus in Ecclesia: «
Marana tha!» (
1 Cor 16,22). Sic liturgia desiderium participat Iesu: «Desiderio desideravi hoc Pascha manducare vobiscum, [...] donec impleatur in Regno Dei» (
Lc 22,15-16). In Christi sacramentis, Ecclesia iam recipit arrabonem Eius hereditatis, iam vitam participat aeternam, licet exspectans «beatam spem et adventum gloriae magni Dei et Salvatoris nostri Iesu Christi» (
Tit 2,13). «Et Spiritus et Sponsa dicunt: "Veni!" [...] Veni, Domine Iesu!» (
Apc 22,17.20).
Sanctus Thomas ita diversas signi sacramentalis rationes compendiat: « Sacramentum est et signum rememorativum eius quod praecessit, scilicet passionis Christi; et demonstrativum eius quod in nobis efficitur per Christi passionem, scilicet gratiae; et prognosticum, idest praenuntiativum, futurae gloriae ».Sanctus Thomas Aquinas, Summa theologiae, III, q. 60, a. 3, c.: Ed. Leon. 12,6.
[1131]
諸秘跡はキリストによって制定され、教会にゆだねられた恵みを実際にもたらすしるしであり、これによって、神的いのちがわたしたちに授けられます。諸秘跡の見える儀式は、各秘跡に固有な恵みを示し、実際に与えます。そして、ふさわしい心の準備をして受ける人々の中で実を結びます。
Sacramenta sunt signa efficacia gratiae, a Christo instituta et Ecclesiae concredita, per quae vita divina nobis praebetur. Ritus visibiles quibus sacramenta celebrantur, gratias significant et efficiunt unicuique sacramento proprias. Fructum ferunt in illis qui ea cum requisitis recipiunt dispositionibus.
[1132]
教会は、洗礼による祭司職と叙階された奉仕的祭司職とによって構成された祭司共同体として、秘跡を行います。
Ecclesia sacramenta celebrat tamquam sacerdotalis communitas a sacerdotio baptismali et ab illo ministrorum ordinatorum exstructa.
[1133]
聖霊は、神のことばと、神のことばをふさわしい心で受け入れる信仰とによって、秘跡に備えさせてくださいます。そしてその準備ができたとき、信仰は秘跡によって強められ、高められます。
Spiritus Sanctus ad sacramenta per Verbum Dei praeparat et per fidem quae Verbum accipit in cordibus bene dispositis. Tunc sacramenta fidem roborant et exprimunt.
[1134]
秘跡に生かされた生活の実りは、個人にも教会全体にも及びます。その実りとは、各信者にとってはキリスト・イエスにおいて神のために生きることであり、教会にとっては愛とあかしの使命において成長することです。
Vitae sacramentalis fructus est simul personalis et ecclesialis. Ex altera parte, hic fructus pro omni fideli est vita pro Deo in Iesu Christo; ex altera, pro Ecclesia est augmentum in caritate et in eius missione testimonii.