[2084]
「わたしは……あなたをエジプトの国、奴隷の家から導き出した」(申命記5∙6)。神は民にこう語りかけて、民の歴史の中で行われた全能でいつくしみ深い解放のわざを想起させながら、ご自分をお知らせになります。第一のことばには第一戒が含まれています。「あなたの神、主をおそれ、主にのみ仕え……なさい。他の神々……の後に従ってはならない」(申命記6∙13-14)。神が人間をお招きになって最初になさる要求というのは、人間が神を受け入れて礼拝することなのです。
Deus Se cognoscendum praebet, Suam omnipotentem, benevolam et liberatricem commemorans actionem in historia illius ad quem Ipse dirigitur: «Ego [...], qui eduxi te de terra Aegypti, de domo servitutis» (Dt 5,6). Primum verbum mandatum Legis continet primum: «Dominum Deum tuum timebis, et Ipsi servies [...]. Non ibitis post deos alienos» (Dt 6,13-14). Prima Dei appellatio et iusta exigentia est, hominem Ipsum accipere et adorare.
[2085]
唯一の真の神は、まずイスラエルにご自分の栄光を現されます
出エジプト19・16-25,24・15-18参照。。人間の召命と真理に関する啓示は、神についての啓示と結びついています。人間は、神に「かたどり、〔神に〕似せて」(創世記1∙26)造られた者にふさわしい行動をすることによって神を表すよう召されています。
「トリュフォンよ、世界を造り、それに秩序を与えられた神以外には、……将来においても、過去においても、決して他の神は存在しないのです。わたしたちの神があなたがたの神と違うとは思いません。あなたがたの祖先をエジプトから力あるみ手とみ腕を伸ばして導き出されたのと同じ神です。わたしたちは他の神に希望をかけません(別の神は存在しません)。わたしたちが希望をかけるのは、あなたがたが希望をかける同じ神、アブラハム、イサク、ヤコブの神なのです」聖ユスティノス『ユダヤ人トリュフォンとの対話』 (S. Iustinus, Dialogus cum Tryphone ludaeo, 11, 1 : CA2, 40 [PG6,497])。
Deus unus et verus Suam gloriam imprimis revelat Israel.
Cf Ex 19,16-25; 24,15-18. Revelatio vocationis et veritatis hominis cum Dei Revelatione coniungitur. Homo vocationem habet Deum manifestandi per suum agendi modum congruentem cum sua creatione «ad imaginem et similitudinem» Dei (
Gn 1,26):
« Neque alius unquam erit Deus, Trypho, neque alius a saeculo exstitit [...] praeter Eum qui hoc universum fecit et disposuit. Neque alium nobis, alium vobis Deum esse putamus, sed Ipsum Illum qui patres vestros eduxit ex terra Aegypti manu potenti et brachio excelso; neque in alium quemquam speramus (non enim exstat), sed in Eum in quem etiam vos, Deum Abrahami et Isaaci et Iacobi ».Sanctus Iustinus, Dialogus cum Tryphone Iudaeo, 11, 1: CA 2, 40 (PG 6, 497).
[2086]
「第一〔のおきて〕には、信仰と希望と愛のおきてが含まれています。わたしたちは神が不変、不動で、つねに同一であり、忠実で、完全に正しいかたであると表明しています。したがって、わたしたちは必ずそのことばを受け入れ、そのかたに全面的な信仰と信頼とを寄せなければなりません。神は全能であり、寛容であり、いつも善を行われるかたであるということを分かっている者が、どうして神にすべての希望をかけずにいられましょう。わたしたちに注がれた無限の慈愛について観想する者が、どうして神を愛さないでいられましょう。神は聖書の中で、ご自分のおきての始めと終わりには決まって、わたしは主であるといわれます」『ローマ・カテキズム』3, 2, 4(Catechismus Romanus : ed. P. Rodriguez [Citta del Vaticano-Pamplona 1989] 408-409)。。
«In priori autem [mandato] continetur praeceptum fidei, spei et charitatis. Nam cum Deum dicimus, immobilem, incommutabilem, perpetuo eundem manentem, fidelem, recte sine ulla iniquitate confitemur; ex quo Eius oraculis assentientes, omnem Ipsi fidem et auctoritatem tribuamus necesse est. Qui vero omnipotentiam, clementiam et ad bene faciendum facilitatem ac propensionem Illius considerat, poteritne spes omnes suas non in Illo collocare? At si bonitatis ac dilectionis Ipsius effusas in nos divitias contempletur, Illumne poterit non amare? Hinc est illud prooemium, hinc illa conclusio, qua in praecipiendo mandandoque in Scriptura utitur Deus: Ego Dominus».Catechismus Romanus, 3, 2, 4: ed. P. Rodríguez (Città del Vaticano-Pamplona 1989) p. 408-409.
[2087]
倫理生活の源泉は、わたしたちにご自分の愛を啓示された神への信仰そのものの中にあります。聖パウロは、第一の義務は信仰による従順ローマ1・5,16・26参照。だと語っています。また彼は、すべての倫理的逸脱の原因は「神についての無知」ということで説明できるだろうと推論していますローマ1・18-32参照。。神に対するわたしたちの義務は、神を信じ神をあかしすることなのです。
Nostra moralis vita suum invenit fontem in fide in Deum qui nobis Suum revelat amorem. Sanctus Paulus loquitur de oboeditione fideiCf Rom 1,5; 16,26. tamquam de prima obligatione. Ipse efficit ut in «ignorantia Dei» principium et explicatio omnium moralium deflexionum perspiciantur.Cf Rom 1,18-32. Nostrum erga Deum officium est in Eum credere Eique testimonium reddere.
[2088]
第一のおきてはわたしたちに、賢明に警戒して信仰を養い守り、信仰に反するあらゆることがらを退けることを要求します。信仰に反する罪にはさまざまな形があります。
信仰に対する故意の疑いとは、神が啓示され教会が信じるようにと教えることがらを正しいことだと認めることをなおざりにしたり、拒否したりすることです。故意ではない疑いとは、信じるのをためらったり、信仰に対する反論に打ちかつ困難を感じたり、信仰の内容が不明瞭であるために不安を覚えたりすることです。知りながら疑いを深めれば、精神的な盲目へと陥っていく危険があります。
Primum mandatum a nobis postulat ut prudenter et vigilanter nostram nutriamus et custodiamus fidem atque reiiciamus quidquid illi opponitur. Diversi sunt modi contra fidem peccandi:
Dubium voluntarium circa fidem negligit vel reiicit tamquam verum id aestimare quod Deus revelavit et Ecclesia proponit credendum. Dubium involuntarium indicat haesitationem in credendo, difficultatem obiectiones superandi cum fide coniunctas vel etiam anxietatem ab obscuritate fidei suscitatam. Dubium, si deliberate fovetur, ad spiritus potest ducere caecitatem.
[2089]
不信仰とは、啓示された信仰を軽んじること、あるいは、それに同意するのを故意に拒絶することです。教会法典では、次のような区別がなされています。「受洗後、神的かつカトリックの信仰をもって信ずべきある真理を執拗に否定するか、またはその真理について執拗な疑いを抱くことを異端という。キリスト教信仰を全面的に放棄することを背教という。ローマ教皇への服従を拒否し、または教皇に服属する教会の成員との交わりを拒否することを離教という」「新教会法典」第751条。。
Incredulitas est veritatis revelatae negligentia vel voluntaria recusatio illi assensum praebendi. «Dicitur haeresis, pertinax, post receptum Baptismum, alicuius veritatis fide divina et catholica credendae denegatio, aut de eadem pertinax dubitatio; apostasia, fidei christianae ex toto repudiatio; schisma, subiectionis Summo Pontifici aut communionis cum Ecclesiae membris eidem subditis detrectatio».CIC canon 751.
[2090]
神がご自分を啓示して人間をお招きになっても、人間は自らの力ではその愛に完全にこたえることはできません。神を愛し、愛のおきてに従って行動する能力を神が自分にお与えくださることを希望する以外にすべはありません。希望とは、神を信頼して神の祝福と神の至福直観とを期待することです。それはまた、神の愛に背き、罰を招くことへの恐れでもあります。
Cum Deus Se revelat hominemque vocat, hic amori divino suis propriis viribus non potest plene respondere. Sperare debet, Deum ei capacitatem esse daturum redamandi atque secundum caritatis mandata agendi. Spes est fiducialis exspectatio benedictionis divinae et beatae visionis Dei; ipsa etiam timor est amorem Dei offendendi et punitionem provocandi.
[2091]
第一のおきては、絶望やうぬぼれなどの希望に反する罪も禁じています。
絶望とは、人間が自分の救いや、それを得るための助け、あるいは自分の罪のゆるしを神からいただけると期待するのをやめてしまうことです。それは、ご自分の約束に忠実であられる神のいつくしみや正義、また、あわれみに背く罪となります。
Primum praeceptum ad peccata etiam contra spem refertur, quae desperatio sunt et praesumptio:
Desperatione, homo a Deo suam salutem personalem, auxilia ut ad eam perveniat, vel suorum peccatorum veniam desinit sperare. Eadem bonitati opponitur Dei, iustitiae Eius — quia Deus Suis promissionibus est fidelis — et Eius misericordiae.
[2092]
うぬぼれには二つの種類があります。その一つは自分の能力を過信すること、すなわち、神の助けがなくても自分を救うことができると考えることです。他の一つは神の全能とあわれみとを過信すること、すなわち、回心しなくてもゆるしが、いさおしがなくても天の栄光が受けられると考えることです。
Duae praesumptionis habentur species. Vel homo de suis praesumit capacitatibus (sperans se sine adiutorio ex alto posse salvari) vel praesumit de omnipotentia et misericordia divinis (sperans Eius veniam sine conversione obtinere et gloriam sine merito).
[2093]
神の愛に対する信仰には、真摯な愛をもって神の愛にこたえるようにという呼びかけと義務とが含まれています。第一のおきてはわたしたちに、万事に超えて神を愛し、すべての被造物を神を通して、神のために愛することを命じます申命記6・4-5参照。。
Fides in amorem Dei vocationem involvit et obligationem respondendi caritati divinae amore sincero. Primum mandatum nos Deum super omnia iubet amareCf Dt 6,4-5. omnesque creaturas per Eum et propter Eum.
[2094]
神への愛に反する罪にはさまざまな形があります。無関心とは、神の愛について考えることを軽視したり拒否したりして、神の配慮を認めず、その力を否認することです。忘恩とは、神の愛を軽んじたり、神の愛を認めて、愛に対して愛をもって報いることを拒否したりすることです。不熱心とは、神の愛にこたえるのをためらったり、怠ったりすることで、愛に身を任せることを嫌がる態度なども含まれます。倦怠あるいは霊的怠惰は、最終的には神からいただく喜びというものを拒否し、神のいつくしみを嫌がるところにまで達します。神への憎しみとは、高慢に由来するもので、神のいつくしみを認めずにその愛に対抗し、罪を禁じ罰を科すという理由で神をのろうことです。
Diversis modis possibile est contra Dei amorem peccare: indifferentia considerationem caritatis divinae negligit vel reiicit; eam ignorat praevenire eiusque negat vim. Ingratitudo caritatem divinam omittit vel recusat agnoscere eique amorem reddere pro amore. Tepiditas est haesitatio vel negligentia ad amori divino respondendum, potest reiectionem implicare se motui caritatis tradendi. Acedia seu spiritualis pigritia pervenit usque ad reiiciendum gaudium, quod a Deo procedit, et ad bonum abhorrendum divinum. Odium erga Deum a superbia provenit. Amori opponitur Dei cuius bonitatem negat et cui maledicere intendit tamquam Ei qui peccata prohibet et poenas infligit.