[2095]
信仰・希望・愛の対神徳は倫理徳に魂を与え、これを生かします。こうして、愛はわたしたちが被造物として当然負っているものを神にお返しするようにと促します。この態度をとらせてくれるのが敬神徳です。
Virtutes theologales fidei, spei et caritatis morales informant et vivificant virtutes. Sic caritas nos ducit ad id Deo reddendum quod Ei, quatenus creaturae, ex plena iustitia debemus. Virtus religionis nos ad hanc disponit habitudinem.
[2096]
礼拝は、敬神徳の第一の行為です。神を礼拝するとは、そのかたを神、創造主、救い主、主、存在するすべてのものの支配者、無限で慈悲深い愛そのものであるかたと認めることです。イエスは申命記(6∙13)を引用して、「あなたの神である主を拝み、ただ主に仕えよ」(ルカ4∙8)といわれました。
Adoratio primus est virtutis religionis actus. Deum adorare est Eum agnoscere tamquam Deum, tamquam Creatorem et Salvatorem, Dominum et Dominatorem omnium quae exsistunt, Amorem infinitum et misericordem. «Dominum tuum adorabis et Illi soli servies» (Lc 4,8), dicit Iesus afferens Deuteronomium (Dt 6,13).
[2097]
神を礼拝するとは、神によらなければ存在することはない「被造物の虚無性」を、尊敬と絶対的な服従の心をもって認めることです。神を礼拝するとは、「マリアの賛歌」の中でのマリアのように、神をたたえ、神をあがめ、自らはへりくだって、神は偉大なことを行われ、そのみ名は尊い、と感謝を込めて宣言することです10。唯一神の礼拝は、人間を自分自身の殻から、罪の奴隷の状態から、この世の偶像崇拝から解放してくれます。
Deum adorare est observantia et submissione absoluta agnoscere «nihilum creaturae», quae nonnisi a Deo est. Deum adorare est Eum, sicut Maria in «Magnificat», laudare, Eum extollere et se humiliare, cum gratitudine confitens Ipsum magna fecisse et sanctum esse Nomen Eius.32 Adoratio unius Dei hominem liberat a reclusione in se ipso, a peccati servitute et ab idololatria mundi.
[2098]
第一のおきてが命じる信仰・希望・愛のわざは、祈りの中で実行されます。心を神に上げ、賛美や感謝、執り成しや懇願の祈りをささげることは、わたしたちの神への礼拝を表します。祈りは、神のおきてに従うことができるための不可欠な条件です。「気を落とさずにたえず祈らなければならない」(ルカ18∙1)とイエスは教えておられます。
Actus fidei, spei et caritatis, quos primum iubet mandatum, in oratione fiunt. Spiritus ad Deum elevatio expressio est nostrae adorationis Dei: oratio laudis et gratiarum actionis, intercessionis et petitionis. Oratio condicio est pernecessaria ut quis praeceptis Dei oboedire possit. «Oportet semper orare et non deficere» (Lc 18,1).
[2099]
礼拝、感謝、嘆願、交わりのしるしとして、神にいけにえをささげるのは正しいことです。「わたしたちが聖なる交わりをもって、神と固く結ばれるためになすあらゆる行いこそ、真のいけにえです。すなわちそれらの行いは、わたしたちを真に幸福にしうる、あの究極の善とつながっているのです」11。
Iustum est Deo sacrificia offerre tamquam signum adorationis et grati animi, supplicationis et communionis: «Verum sacrificium est omne opus, quod agitur ut sancta societate inhaereamus Deo, relatum scilicet ad illum finem boni, quo veraciter beati esse possimus».33
[2100]
真のいけにえとなるためには、外的いけにえは霊的いけにえの表れでなければなりません。「神の求めるいけにえは打ち砕かれた霊」(詩編51∙19)とあるとおりです。旧約の預言者たちは心を伴わないいけにえや12、隣人への愛を伴わないいけにえを何度も非難しました13。イエスは預言者ホセアの「わたしが求めるのはあわれみであって、いけにえではない」(マタイ9∙13、12∙7)ということばに言及しておられます14。唯一の完全ないけにえは、御父への愛のため、またわたしたちの救いのために、イエスが十字架上で余すところなくご自分をささげられたあのいけにえです15。わたしたちはキリストのいけにえと結ばれることによって、自分たちのいのちを神へのいけにえとすることができるのです。
Sacrificium externum, ut verum sit, sacrificii spiritualis expressio esse debet: «Sacrificium Deo spiritus contribulatus...» (Ps 51,19). Prophetae Veteris Foederis saepe effecta sine interna participatione accusaverunt sacrificia34 vel sine coniunctione cum amore proximi.35 Iesus verbum prophetae Oseae commemorat: «Misericordiam volo et non sacrificium» (Mt 9,13; 12,7).36 Unum sacrificium perfectum est illud quod Iesus, totali oblatione amori Patris et pro nostra salute, obtulit in cruce.37 Coniungentes nos cum Eius sacrificio, nostram vitam sacrificium possumus efficere Deo.
[2101]
キリスト者はしばしば神との約束を行うよう促されます。洗礼や堅信、結婚や叙階などにあたっては、つねに約束を行います。また、個人的な信心のために、しかじかの行いや祈り、施しや巡礼などを神に約束することもできます。神に対して行った約束を忠実に果たすことは、偉大で愛に満ちあふれたかた、すなわち忠実であられる神に対してふさわしい崇敬をささげることなのです。
Christianus, multis in adiunctis, vocatur ad promissiones Deo faciendas. Baptismus et Confirmatio, Matrimonium et Ordinatio eas semper implicant. Christianus, devotione personali, etiam promittere potest Deo quemdam actum, quamdam orationem, quamdam eleemosynam, quamdam peregrinationem, etc. Fidelitas ad promissiones Deo factas est observantia debita divinae maiestati et amori erga Deum fidelem.
[2102]
「誓願、すなわち、可能でありよりよい善益について神に対し熟慮の上自由になす約束は、敬神徳によって果たされなければなりません」16。誓願とは、キリスト者が自分を神にささげたりよい行いをすることを神に約束したりする、信心の行為です。誓願を果たすことで、神と約束し神に奉献したものを神にお返しするのです。使徒言行録には、聖パウロが自分が立てた誓願を果たそうと心を用いていたことを示す記述があります17。
«Votum, idest promissio deliberata ac libera Deo facta de bono possibili et meliore, ex virtute religionis impleri debet».38 Votum est devotionis actus quo christianus se ipsum devovet Deo vel opus bonum Ei promittit. Ipse igitur, suorum votorum adimpletione, Deo id reddit quod Ei promissum et consecratum est. Actus Apostolorum nobis ostendunt sanctum Paulum sollicitum de adimplendis votis quae ipse fecit.39
[2103]
教会は、
福音的勧告を実践する誓願にとくに大きな価値を認めています
18。
「神の子らの自由をもって貧しさを受け取り、自分の意志を放棄することによって、救い主のこの卑下をより近くから模倣し、またそれをより輝かしく示す多くの男女が、自分のふところの中に見いだされることを教会は喜ぶのです。すなわち、彼らは従順なキリストによりよく似るために、完徳に関することがらにおいて、おきての量り以上に、神のために人間に服従する人々です」19。
教会は一定の場合に、十分な理由があれば、誓願や約束を免除することができます20。
Ecclesia votis ad
consilia evangelica exsequenda valorem agnoscit exemplarem:
40 « Gaudet Mater Ecclesia plures in sinu suo inveniri viros ac mulieres, qui exinanitionem Salvatoris pressius sequuntur et clarius demonstrant, paupertatem in filiorum Dei libertate suscipientes et propriis voluntatibus abrenuntiantes: illi scilicet sese homini propter Deum in re perfectionis ultra mensuram praecepti subiiciunt, ut Christo oboedienti sese plenius conforment ».41
Quibusdam in casibus, Ecclesia, propter rationes proportionatas, a votis et promissionibus potest dispensare.
42
[2104]
「すべての人間は、真理、とりわけ、神とその教会に関することがらについてのそれを探究し、知った上は、それを受け入れ、そして守る義務」21を持っています。この義務は、人間の本性そのものに由来するものです22。それにもかかわらず、キリスト者は、「すべての人を照らす真理のある光線を示す」23他の諸宗教に対してまじめな尊敬の念を払い、また、愛のために、「信仰について誤謬あるいは無知の状態にある人たちに対して、やさしく、賢明に、忍耐をもって応待するよう」24求められるのです。
«Homines [...] cuncti tenentur veritatem, praesertim in iis quae Deum Eiusque Ecclesiam respiciunt quaerere eamque cognitam amplecti ac servare».43 Hoc officium ab ipsa hominum procedit natura.44 Sincerae observantiae non contradicit diversarum religionum quae «haud raro referunt [...] radium illius veritatis, quae illuminat omnes homines»,45 neque exigentiae caritatis quae christianos urget «ut amanter, prudenter, patienter aga[n]t cum hominibus, qui in errore vel ignorantia circa fidem versantur».46
[2105]
人間は個人としても社会人としても、神に真正な崇敬をささげる義務があります。これは、「真の宗教とキリストの唯一の教会とに対する個人および団体の道徳的義務に関する伝統的なカトリックの教義」25です。たえず人々を福音化しながら、教会は「ある人が生活している共同体の精神、風習、法律、組織をキリスト教的な精神で満たす」26よう働いています。キリスト者の社会的義務は、一人ひとりのうちにある真と善を愛する心を見守りながら、それを活気づけることです。キリスト者には、普遍的・使徒的教会に存続する唯一の真の宗教の礼拝について他の人々に知らせることが求められます27。キリスト者は世の光となるよう召されています28。こうして教会は、すべての被造物、とりわけ人間社会に対するキリストの王権を示すのです29。
Officium Deo cultum authenticum tribuendi hominem individualiter et socialiter respicit. Hoc constituit «traditionalem doctrinam catholicam de morali hominum ac societatum officio erga veram religionem et unicam Christi Ecclesiam».47 Ecclesia, homines incessanter evangelizans, laborat ut ipsi possint spiritu christiano informare «mentem et mores, leges et structuras communitatis»,48 in qua vivunt. Christianorum sociale officium est in unoquoque homine observare et suscitare amorem veri et boni. Ab illis petit ut cognoscendum praebeant cultum unicae verae religionis quae in catholica et apostolica Ecclesia subsistit.49 Christiani vocantur ut lux mundi efficiantur.50 Sic Ecclesia regalitatem manifestat Christi super totam creationem et speciatim super humanas societates.51
[2106]
「何人も、自分の良心に反して行動するよう強制されることなく、また私的あるいは公的に、単独にあるいは団体の一員として、正しい範囲内で自分の良心にしたがって行動するのを妨げられることはありません」30。この権利は、人間の本性そのものに基づくものです。この世を超越する神の真理を自由に奉じることは、人格の尊厳に属することなのです。したがってこの権利は、「真理を求め、これを受け入れる義務を果たさない人にもなくなるものではありません」31。
«In re religiosa neque aliquis cogatur ad agendum contra suam conscientiam neque impediatur, quominus iuxta suam conscientiam agat privatim vel publice, vel solus vel aliis sociatus, intra debitos limites».52 Hoc ius super natura ipsa humanae fundatur personae cuius dignitas efficit ut ipsa libere divinae adhaereat veritati quae ordinem temporalem transcendit. Quamobrem hoc ius «perseverat etiam in iis qui obligationi quaerendi veritatem eique adhaerendi non satisfaciunt».53
[2107]
「国民の特殊な事情を考慮して、国の法的制度において、特定の宗教団体に特別の地位が認められることがあるとしても、信教の自由の権利は、すべての市民と宗教団体とに認められ、かつ尊重されなければなりません」32。
«Si attentis populorum circumstantiis peculiaribus uni communitati religiosae specialis civilis agnitio in iuridica civitatis ordinatione tribuitur, necesse est ut simul omnibus civibus et communitatibus religiosis ius ad libertatem in re religiosa agnoscatur et observetur».54
[2108]
信教の自由の権利は、誤謬を奉じてよいとする道徳的許可でも33、誤謬を選ぶ権利でもありません34。それは国民的自由に関する人間の自然権です。すなわち、宗教的なことがらに関して、正当な範囲内では政治権力などからの外的な強制を受けることはないという特権です。この自然権が公民権として社会の法的制度で認められなければなりません35。
Ius ad libertatem religiosam neque moralis est permissio adhaerendi errori55 neque praesumptum ad errorem ius,56 sed naturale ius personae humanae ad libertatem civilem, id est, ad immunitatem a coactione externa, intra iustos limites, in re religiosa, ex parte politicae potestatis. Hoc ius naturale in ordine iuridico societatis agnosci debet ita ut ius civile constituat.57
[2109]
信教の自由の権利には、その本性上限界がありえます36。しかもその限界は、「実証主義的」あるいは「自然主義的」に考えられた公序だけで定められるものではありません37。信教の自由の権利に内在する「正当な限界」は、それぞれの社会状況に合わせ、共通善の要求に基づいた政治的賢明さをもって定められ、「客観的な道徳秩序に一致した法規に従って」38公権によって批准されなければなりません。
Ius ad libertatem religiosam neque potest, natura sua, esse illimitatum58 neque limitatum solummodo ordine publico qui modo «positivistico» vel «naturalistico» concipiatur.59 «Iusti limites» qui ei sunt inhaerentes pro unaquaque sociali rerum condicione debent prudentia politica determinari secundum exigentias boni communis atque auctoritate civili haberi rati «secundum normas iuridicas, ordini morali obiectivo conformes».60