[2214]
神の父性が人間の父性の源泉ですエフェソ3・15参照。。両親が敬われる根拠はここにあります。未成年者であろうと大人であろうと、子供たちの父母への尊敬は箴言1・8、トビト4・3-4参照。相互を結ぶきずなから生まれる自然の愛情によって培われます。これこそ神のおきてによって命じられているものなのです出エジプト20・12参照。。
Paternitas divina humanae paternitatis est fons;Cf Eph 3,15. ipsa honorem fundat parentum. Filiorum, minorum vel adultorum, observantia erga eorum patrem et matremCf Prv 1,8; Tb 4,3-4. naturali alitur affectu qui oritur e vinculo quod eos coniungit. Illa praecepto postulatur divino.Cf Ex 20,12.
[2215]
両親への尊敬(孝行心)は両親に対する感謝の心から生じるものです。両親は愛と労働とによって織り成される生活をささげて子供をこの世に生み出し、その子供たちが身体的にも、知識や情愛の面においても成長できるように努めてくれたのです。「心を尽くして父を敬い、また、母の産みの苦しみを忘れてはならない。両親のおかげで今のお前があることを銘記せよ。お前は両親にどんな恩返しができるのか」(シラ7∙27-28)。
Parentum observantia (pietas filialis) in gratitudine constat erga eos qui, dono vitae, suo amore suoque labore, suos filios huic genuerunt mundo eisque effecerunt possibile ut aetate, sapientia crescerent et gratia. «In toto corde tuo honora patrem tuum et gemitus matris tuae ne obliviscaris. Memento quoniam, nisi per illos, natus non fuisses; et quid retribues illis, quomodo et illi tibi?» (Eccli 7,28-30).
[2216]
孝行心は、真の素直さと従順とによって表されます。「わが子よ、父の戒めを守れ。母の教えをおろそかにするな。……それはあなたの歩みを導き、あなたが横たわるとき見守り、目覚めればあなたに話しかける」(箴言6∙20-22)。「子は父の諭しによって知恵を得る。不遜な者は叱責に聞き従わない」(箴言13∙1)。
Filialis observantia vera docilitate veraque ostenditur oboedientia. «Conserva, fili mi, praecepta patris tui et ne reiicias legem matris tuae [...]. Cum ambulaveris, dirigent te, cum dormieris, custodient te et, cum vigilaveris, colloquentur tecum» (Prv 6,20-22). «Filius sapiens disciplina patris; qui autem illusor est, non audit, cum arguitur» (Prv 13,1).
[2217]
子供が両親の家で暮らしている間は、わが子の幸せや家族の幸せを思って両親が命じるすべてのことに従わなければなりません。「子供たち、どんなことについても両親に従いなさい。それは主に喜ばれることです」(コロサイ3∙20)エフェソ6・1参照。。子供たちはまた、自分たちの教師や両親が子供たちを委託したすべての人々の妥当な命令に従わなければなりません。ただし、ある命令に従うのは道徳的に悪であると子供が良心的に確信するような場合には、これに従ってはなりません。子供は大きくなっても両親を尊敬し続けるべきです。両親の望みに自ら進んで従い、進んで助言を求め、正当な諭しを受け入れるべきです。両親への従順の義務は子供が後見から解除されるときに終わりますが、尊敬の義務のほうはいつまでたってもなくなるものではありません。というのは、その根拠が、聖霊のたまものの一つである神への畏敬にあるからです。
Quamdiu filius in parentum habitat domicilio, omni parentum debet oboedire postulationi quae suum bonum vel illud familiae quaerit. «Filii, oboedite parentibus per omnia, hoc enim placitum est in Domino» (Col 3,20).Cf Eph 6,1. Filii etiam rationabilibus praescriptionibus suorum educatorum oboedire tenentur atque illorum omnium quibus parentes eos concrediderunt. Sed si filius est in conscientia persuasus, moraliter malum esse tali oboedire praecepto, ne illud sequatur.
Filii, cum crescunt, suos parentes observare pergent. Eorum praevenient optata, eorum consilia libenter postulabunt eorumque iustificatas accipient animadversiones. Oboedientia erga parentes filiorum desinit emancipatione, non tamen observantia quae semper manet debita. Re quidem vera, haec suam radicem in Dei invenit timore qui inter dona est Spiritus Sancti.
[2218]
第四のおきては、成人した子供たちに
両親に対する責任を思い起こさせてくれます。彼らは両親の老後や、病気・孤独・悲しみなどに際して、できる限りの物的・精神的援助の手を差し伸べなければなりません。イエスはこの感謝の義務について語っておられます
マルコ7・10-12参照。。
「主は、子に対する権威を父に授け、子が母の判断に従う義務を定めておられる。父を尊べば、お前の罪は償われ、同じく、母を敬えば、富を蓄える。父を尊べば、いつの日か、子供たちがお前を幸せにしてくれる。主は、必ず祈りを聞き入れてくださる。父を敬う者は、長寿に恵まれ、主に従う者は、母を安心させる」(シラ3∙2-6)。
「子よ、年老いた父親の面倒を見よ。生きている間、彼を悲しませてはならない。たとえ彼の物覚えが鈍くなっても、思いやりの気持ちを持て。自分が活力にあふれているからといって、彼を軽蔑してはならない。……父を見捨てる者は、神を冒瀆する者、同じく母を怒らせる者は、主にのろわれている者」(シラ3∙12-13,16)。
Quartum praeceptum filiis, cum adultae fiunt aetatis, revocat in memoriam, suas
erga parentes responsabilitates. Eis, annis senectutis vel perdurante tempore aegritudinis, solitudinis vel indigentiae, adiutorium materiale et morale praestare debent, quatenus ipsis est possibile. Iesus hoc gratitudinis commemorat officium.
Cf Mc 7,10-12. « Deus enim honoravit patrem in filiis et iudicium matris firmavit in filios. Qui honorat patrem, exorabit pro peccatis et continebit se ab illis et in oratione dierum exaudietur. Et, sicut qui thesaurizat, ita et qui honorificat matrem suam. Qui honorat patrem suum, iucundabitur in filiis et in die orationis suae exaudietur; qui honorat patrem suum, vita vivet longiore, et, qui oboedit Patri, refrigerabit matrem » (Eccli 3,3-7).
« Fili, suscipe senectam patris tui et non contristes eum in vita illius et si defecerit sensu, veniam da et ne spernas eum omnibus diebus vitae eius. [...] Quam malae famae est, qui derelinquit patrem; et maledictus a Deo, qui exasperat matrem » (Eccli 3,14-15.18).
[2219]
孝行心は家族生活全体の調和を生み出し、兄弟姉妹の関係にも影響を与えます。両親への尊敬は家庭環境を明るくします。「孫は老人の冠、父は子らの輝き」(箴言17∙6)。「いっさい高ぶることなく、柔和で、寛容の心を持ちなさい。愛をもって互いに……〔一致を保つように努めなさい〕」(エフェソ4∙2)。
Filialis observantia favet totius vitae familiaris harmoniae, ad relationes inter fratres et sorores etiam refertur. Observantia erga parentes totum familiae irradiat ambitum. «Corona senum filii filiorum, et gloria filiorum patres eorum» (Prv 17,6). «Cum omni humilitate et mansuetudine, cum longanimitate, [...] [supportate] invicem in caritate» (Eph 4,2).
[2220]
キリスト者は、自分たちを信仰のたまものや洗礼の恵み、そして教会生活に導いてくれた人々に特別な感謝の念を抱くべきです。これらの人々の中には両親、その他の家族、祖父母、司牧者、カテキスタや他の教師、あるいは友人などがいることでしょう。「わたしはあなたが抱いている純真な信仰を思い起こしています。その信仰は、まずあなたの祖母ロイスと母エウニケに宿りましたが、それがあなたにも宿っていると、わたしは確信しています」(二テモテ1∙5)。
Christiani specialem debent gratitudinem illis a quibus donum fidei, gratiam Baptismi et vitam in Ecclesia acceperunt. Potest de parentibus, de aliis familiae membris, de avis, de Pastoribus, de catechistis, de aliis magistris agi vel amicis. «Recordationem [...] [accipio] eius fidei, quae est in te non ficta, quae et habitavit primum in avia tua Loide et matre tua Eunice, certus sum quod et in te» (2 Tim 1,5).
[2221]
夫婦愛の実りとは、子供の出産だけに限られるものではなく、子供たちの道徳教育や宗教教育にも及ぶべきものです。「教育を授けるという両親の務めは、まことに重大であって、それが欠ける場合、その補充はほとんど不可能なほどです」第2バチカン公会議『キリスト教的教育に関する宣言』,第3項 (Gravissimum educationis)。。両親にとっては子供を教育することが自分たちにゆだねられた最大の権利でも義務でもあるので、これを他人に譲ることはできないのですヨハネ・パウロ2世『家庭』36(loc. cit., 126)参照。。
Coniugalis amoris fecunditas ad solam filiorum procreationem non circumscribitur, sed ad eorum moralem educationem extendi debet atque ad eorum spiritualem formationem. Parentum «munus educationis tanti ponderis est ut, ubi desit, aegre suppleri potest».Concilium Vaticanum II, Decl. Gravissimum educationis, 3: AAS 58 (1966) 731. Educationis ius et officium primordialia sunt pro parentibus et non alienanda.Cf Ioannes Paulus II, Adh. ap. Familiaris consortio, 36: AAS 74 (1982) 126.
[2222]
両親は自分の子供たちを神の子供とみなし、独立した人格として尊敬しなければなりません。親は天の御父のみ旨への従順の模範を示しながら、子供たちが神のおきてを守るように教育すべきです。
Parentes suos filios tamquam filios Dei respicere debent eosque tamquam personas humanas observare. Suos filios educent ut Legem Dei impleant, se ipsos ostendendo voluntati Patris coelestis oboedientes.
[2223]
両親はわが子の教育の第一の責任者です。両親はまず
家庭を築くことによってこの責任を果たします。家庭には当然のこととして優しさ、ゆるし、尊敬、忠実、無私の奉仕があるべきです。家庭は
徳育に適した場です。徳育に際しては、真の自由の条件である自己放棄、健全な判断、自制心などの習得が求められます。親は子供に「物質的・本能的次元を内面的・精神的次元のもとに」
ヨハネ・パウロ2世回勅『新しい課題―教会と社会の100年をふりかえって』36(Centesimus annus: AAS 83 [1991] 838)。置くことを教えるべきです。わが子によい模範を示すことは、親にとっての重大な責任です。親が子供の前で自分自身の欠点を認めるならば、彼らをよりよく指導し、欠点を改めさせることもできるでしょう。
「わが子を愛する者は、しばしばむちで懲らしめる……。子をしつける親は、その子のおかげで楽ができる」(シラ30∙1-2)。「父親たち、子供を怒らせてはなりません。主がしつけ諭されるように、育てなさい」(エフェソ6∙4)。
Parentes educationis suorum filiorum primi sunt responsabiles. Hanc testantur responsabilitatem imprimis
creatione familiae, in qua teneritudo, indulgentia, observantia, fidelitas et servitium gratuitum sint normalia. Familia est locus
ad virtutum educationem idoneus. Haec requirit tirocinium abnegationis, sani iudicii, dominii sui ipsius, quae omnis verae libertatis sunt condiciones. Parentes filios docebunt subordinare «materialia et naturalia interioribus et spiritualibus».
Ioannes Paulus II, Litt. enc. Centesimus annus, 36: AAS 83 (1991) 838. Gravis est parentibus responsabilitas, suis filiis bona praebere exempla. Ipsi, suos proprios defectus coram eis agnoscere scientes, eos etiam melius regere et corrigere poterunt:
« Qui diligit filium suum, assiduat illi flagella [...]. Qui docet filium suum, fructum habebit in illo » (Eccli 30,1-2). « Et, patres, nolite ad iracundiam provocare filios vestros, sed educate illos in disciplina et correptione Domini » (Eph 6,4).
[2224]
家庭は、連帯や共同責任の手ほどきを受ける本来の場です。親はわが子に、人間社会を脅かす危険や堕落などから身を守るように教えなければなりません。
Familia ambitum constituit naturalem ad initiationem personae humanae in solidarietatem et in communitarias responsabilitates. Parentes filios docebunt se a periculis custodire et abiectionibus quae societatibus minantur humanis.
[2225]
両親は結婚の秘跡の恵みによって、子供に福音をのべ伝える責任および特権を受けました。親は自分の子供たちに信仰の神秘を伝えるための「最初の使者」『教会憲章』,第11項。「新教会法典」第1136条参照。なので、幼いころからその神秘を彼らに伝授すべきです。また、幼児のときから子供たちを教会生活になじませるべきです。家族的な生き方は、全生涯を通じて生きた信仰の正しい前提および支えとなる心構えを育てることができるのです。
Parentes, per sacramenti Matrimonii gratiam, responsabilitatem receperunt et privilegium suos filios evangelizandi. Eos, inde a prima aetate, mysteriis initiabunt fidei, cuius ipsi pro suis filiis sunt «primi [...] praecones».Concilium Vaticanum II, Const. dogm. Lumen gentium, 11: AAS 57 (1965) 16; cf CIC canon 1136. Eos, ab eorum tenerrima infantia, vitae sociabunt Ecclesiae. Modi familiares vivendi affectivas nutrire possunt dispositiones, quae per totam vitam authentica fidei viventis permanent praeambula et firmamenta.
[2226]
両親による信仰教育は幼児期から始めなければなりません。もしも家族の成員が福音に従ったキリスト教的生活のあかしを通して互いに信仰を深め合っているならば、その信仰教育はすでに行われているのです。家庭内の信仰教育は他の形の信仰教育にまさるものですが、両者を併用することによって、さらに充実したものにすることができます。両親は子供に祈りを教えたり、神の子供としての自分の召命を発見させたりする使命を持っています『教会憲章』,第11項参照。。小教区はエウカリスチア共同体であり、キリスト教的家族の典礼生活の中心となるものです。それは、子供たちや両親のカテケージスのための特別に恵まれた場なのです。
Educatio ad fidem, ex parte parentum, inde a tenerrima incipere debet aetate. Iam praebetur, cum familiae membra ad crescendum in fide se adiuvant testimonio vitae christianae secundum Evangelium. Familiaris catechesis alias formas instructionis in fide praecedit, comitatur et ditat. Parentes missionem habent suos filios docendi orare et suam detegere vocationem filiorum Dei.Cf Concilium Vaticanum II, Const. dogm. Lumen gentium, 11: AAS 57 (1965) 16. Paroecia communitas est eucharistica et cor vitae liturgicae familiarum christianarum; locus est privilegiatus catechesis filiorum et parentum.
[2227]
子供たち自身も、両親の聖性の向上に貢献します『現代世界憲章』,第48項参照。。家族の一人ひとりが例外なく、侮辱や争い、不正や怠慢などに対して、互いに寛容な気持ちを持ってうむことなくゆるし合わなければなりません。相互の愛情がそうするように促し、キリストの愛がこれを要求するのですマタイ18・21-22、ルカ17・4参照。。
Filii, e parte sua, ad eorum parentum conferunt augmentum in sanctitate.Cf Concilium Vaticanum II, Const. past. Gaudium et spes, 48: AAS 58 (1966) 1069. Omnes et singuli sibi generose et indefesse veniam concedent mutuam quae ab offensis, litibus, iniustitiis et derelictionibus exigitur. Mutua affectio id suggerit. Christi caritas id postulat.Cf Mt 18,21-22; Lc 17,4.
[2228]
幼児期においては、両親の側からの尊敬と愛情は、まず、子供をしつけ、その身体的・精神的必要を満たすために、身をささげてその世話をし、心を配ることによって表されます。子供が成長してきたら、その同じ尊敬と献身の形は、子供たちに理性と自由の正しい用い方を教えるという方向に変わってきます。
Pueritiae tempore, parentum observantia et affectio imprimis manifestantur cura et attentione, quas iidem dedicant ut filios suos educent, ut eorum necessitatibus physicis provideant et spiritualibus. Dum crescunt, eadem observantia et eadem dedicatio parentes movent ad filios educandos suos ut recte sua ratione utantur suaque libertate.
[2229]
両親はわが子の教育の第一の責任者として、子供たちのために自分の信念にかなう学校を選択する権利を持っています。この権利は基本的なもので、両親はできる限り、キリスト教的教育者としての自分たちの任務をもっともよく助けてくれる学校を選ばなければなりません『キリスト教的教育に関する宣言』,第6項参照。。公権には両親が持つこの権利を保証し、その行使を可能にする状況を整える義務があります。
Parentes, ut primi responsabiles educationis suorum filiorum, ius habent eligendi pro illis scholam quae eorum propriis correspondeat persuasionibus. Hoc ius fundamentale est. Parentes habent officium, in quantum possibile est, eligendi scholas quae eis, in eorum munere educatorum christianorum, quam optime assistent.Cf Concilium Vaticanum II, Decl. Gravissimum educationis, 6: AAS 58 (1966) 733. Publicae potestates officium habent hoc parentum ius praestandi et condiciones reales eius exercitii faciendi ratas.
[2230]
成人した子供は、自分の職業や生活身分を選択する義務と権利とを持つようになります。彼らはこの新たな責任を両親との信頼に満ちた関係を保ちながら担い、進んで両親の意見や助言を求めるべきです。両親はわが子が職業を選んだり配偶者を選んだりする際には、強制しないように心掛けるべきです。しかし、この控え目にすべき義務というのは、とくにわが子が新しい家庭を築こうとしているような場合には、分別ある助言をもって彼らを助けることを禁じるものではなく、かえってその逆なのです。
Filii, cum adulti fiunt, officium habent et ius suam eligendi professionem suumque vitae statum. Has novas responsabilitates in fiduciali relatione ad parentes assument suos, a quibus ipsi libenter petent et accipient opiniones atque consilia. Parentes curam habebunt ne filios cogant suos in professione vel coniuge eligendis. Hoc moderationis officium eos non impedit, immo e contra, quominus prudentibus illos adiuvent consiliis, praesertim cum illi intendunt fundare familiam.
[2231]
両親や兄弟姉妹の世話をするため、あるいはある職業に専念するためや、その他の尊い動機のために、結婚しない人々がいます。このような人々は、人類という家族の幸せに多大の貢献ができるのです。
Quidam matrimonium non contrahunt ut de suis parentibus vel de suis fratribus et sororibus curam assumant, ut se modo magis exclusivo cuidam dedicent professioni vel aliis ex honestis motivis. Ipsi magnopere ad familiae humanae bonum possunt conferre.