[2302]
「殺すな」(マタイ5∙21)というおきてについての説明をなさるにあたって、キリストは心の平和を教え、残忍な怒りや憎悪が罪であることを明らかになさいます。
怒りは仕返しの願望です。「罰を受けなければならないような悪事を働いた者に対して仕返しを企てることはゆるされません」が、「悪癖の矯正と正義の維持のために」償いを科すことは推奨されます聖トマス・アクイナス『神学大全』 (Sum E, 2-2, q. 158, a. 1, ad3: Ed. Leon. 10, 273)。。もし、怒りのあまり隣人を殺したり重傷を負わせたりすることを熟考の上で望むまでになれば、それは甚だしく愛に背くものであり、大罪となります。キリストは、「兄弟に腹を立てる者はだれでも裁きを受ける」(マタイ5∙22)といっておられます。
Dominus noster, praeceptum commemorans: «Non occides» (Mt 5,21), cordis postulat pacem et irae interfectricis atque odii immoralitatem denuntiat:
Ira est vindictae optatum. «Appetere vindictam propter malum eius qui puniendus est, illicitum est»: sed est laudabile reparationem imponere «propter vitiorum correctionem et bonum iustitiae conservandum».Sanctus Thomas Aquinas, Summa theologiae, II-II, q. 158, a. 1, ad 3: Ed. Leon. 10, 273. Si ira usque ad deliberatum perveniat optatum proximum occidendi vel serio vulnerandi, graviter contra caritatem offendit; peccatum est mortale. Dominus dicit: «Omnis qui irascitur fratri suo, reus erit iudicio» (Mt 5,22).
[2303]
意図的な憎しみは愛とは正反対のものです。隣人を憎み、熟考の上でその人の不幸を望むならば、罪となり、熟考の上で隣人に大きな危害を加えたいと望むならば、大罪となります。「しかし、わたしはいっておく。敵を愛し、自分を迫害する者のために祈りなさい。あなたがたの天の父の子となるためである」(マタイ5∙44-45)
Odium voluntarium caritati est contrarium. Odium proximi peccatum est, cum homo illi malum vult deliberate. Odium proximi grave est peccatum, cum quis illi damnum grave deliberate exoptat. «Ego autem dico vobis: Diligite inimicos vestros et orate pro persequentibus vos; ut sitis filii Patris vestri, qui in caelis est...» (Mt 5,44-45).
[2304]
人間のいのちの尊重や成長のためには平和が必要です。平和とは単に戦争がないということだけではなく、また敵対者間の力の均衡を図るということだけでもありません。地上で平和が得られるのは、各個人の善益の擁護、人間相互の自由な交流、個々人ならびに諸民族の尊厳の尊重、兄弟愛の熱心な実践があってのことです。平和は「秩序の静けさ」聖アウグスティヌス『神の国』(S. Augustinus, De civitate Dei, 19, 13 : CSEL 40/2, 395 [PL 41, 640])。です。それは「正義が造り出すもの」(イザヤ32∙17)であり、愛の結果なのです『現代世界憲章』,第78項参照。。
Vitae humanae observantia et progressus pacem postulant. Pax non est tantum belli absentia et ad virium adversarum servandum aequilibrium non reducitur. Pax nequit super terram obtineri sine tutela bonorum personarum, libera inter homines communicatione, observantia dignitatis personarum et populorum, assiduo fraternitatis exercitio. Eadem est «tranquillitas ordinis».Sanctus Augustinus, De civitate Dei, 19, 13: CSEL 402, 395 (PL 41, 640). Ea «opus iustitiae» (Is 32,17) est et caritatis effectus.Cf Concilium Vaticanum II, Const. past. Gaudium et spes, 78: AAS 58 (1966) 1101.
[2305]
地上の平和とは、メシア的「平和の君」(イザヤ9∙5)であるキリストの平和の写しであり、実りです。キリストはご自分の十字架の血によって、ご自分の中で憎しみを滅ぼしエフェソ2・16、コロサイ1・20-22参照。、人々を神と和解させ、ご自分の教会を全人類の一致、神との一致の秘跡となさいました『教会憲章』,第1項参照。。「実に、キリストはわたしたちの平和であります」(エフェソ2∙14)。彼は、「平和を実現する人々は、幸いである」(マタイ5∙9)と断言されるのです。
Terrena pax imago et fructus est pacis Christi, qui est «Princeps pacis» (Is 9,5) messianicae. Per sanguinem crucis Suae interfecit inimicitiam in Semetipso,Cf Eph 2,16; Col 1,20-22. homines reconciliavit cum Deo et Ecclesiam Suam sacramentum effecit unitatis generis humani eiusque unionis cum Deo.Cf Concilium Vaticanum II, Const. dogm. Lumen gentium, 1: AAS 57 (1965) 5. «Ipse est enim pax nostra» (Eph 2,14). Et declarat: «Beati pacifici» (Mt 5,9).
[2306]
暴力による流血行為を放棄し、人権の擁護のために、もっとも弱い人々にも可能な防御手段を用いる人々は、福音的愛のあかしをしていることになります。ただし、それは他の人々ならびに社会の権利や義務を損なわない行為に限られたものでなければなりません。これらの人々は、破壊や死を伴う暴力を用いることが身体的・道徳的にどんなに危険なものであるかを明らかにしているのであり、それは正しいことなのです『現代世界憲章』,第78項参照。。
Qui actioni violentae renuntiant et cruentae, et pro iurium hominis tutela ad defensionis recurrunt media quae debilioribus praesto sunt, caritati evangelicae reddunt testimonium, dummodo hoc sine iurium atque officiorum aliorum hominum et societatum fiat detrimento. Legitime gravitatem testantur periculorum physicorum et moralium recursus ad violentiam cum eius ruinis et eius mortuis.Cf Concilium Vaticanum II, Const. past. Gaudium et spes, 78: AAS 58 (1966) 1101-1102.
[2307]
第五のおきては、人命を意図的に抹殺することを禁じます。戦争というものは不幸や不正をもたらすものなので、教会はわたしたち一人ひとりに、古くから戦争に悩まされているわたしたちが神のいつくしみによってその状態から解放していただけるように、祈り、行動するよう熱心に勧めています『現代世界憲章』,第81項参照。。
Quintum praeceptum voluntariam vitae humanae prohibet destructionem. Ecclesia, propter mala et iniustitias quae omne bellum secum fert, singulos instanter adhortatur ad orandum et operandum, ut bonitas divina nos ab antiqua belli liberet servitute.Cf Concilium Vaticanum II, Const. past. Gaudium et spes, 81: AAS 58 (1966) 1105.
[2308]
一人ひとりの国民および為政者は、戦争を回避するために努力しなければなりません。
「戦争の危険が存在し、しかも十分な力と権限を持つ国際的権力が存在しない間は、平和的解決のあらゆる手段を講じた上であればば、政府に対して正当防衛権を拒否することはできないでしょう」『現代世界憲章』,第79項。。
Singuli cives et gubernantes agere tenentur ad bella vitanda.
«Quamdiu autem periculum belli aderit, auctoritasque internationalis competens congruisque viribus munita defuerit, tamdiu, exhaustis quidem omnibus pacificae tractationis subsidiis, ius legitimae defensionis guberniis denegari non poterit».Concilium Vaticanum II, Const. past. Gaudium et spes, 79: AAS 58 (1966) 1103.
[2309]
軍事力による正当防衛を行使できるための厳密な条件というものが、真剣に検討されなければなりません。そのような重大な決定を行う際には、倫理的正当性の厳格な条件に従う必要があります。そのためには、以下のすべての条件がそろっていることが必要になります。
⸺国あるいは諸国家に及ぼす攻撃者側の破壊行為が持続的なものであり、しかも重大で、明確なものであること。
⸺他のすべての手段を使っても攻撃を終わらせることが不可能であるか効果をもたらさないということが明白であること。
⸺成功すると信じられるだけの十分な諸条件がそろっていること。
⸺武器を使用しても、除去しようとする害よりもさらに重大な害や混乱が生じないこと。
現代兵器の破壊力は強大なので、当条件についてはきわめて慎重に考慮すること。xs+以上は、いわゆる「正当な戦争」論に列挙されている伝統的な要素です。xs-戦争を倫理的に正当化する以上の諸条件がそろっているか否かを慎重に判断することは、共通善についての責任をゆだねられている人たちの任務です。
Strictas condiciones legitimae defensionis vi militari oportet severe considerare. Talis decisionis gravitas eam condicionibus legitimitatis moralis subigit rigorosis. Requiritur simul:
— damnum ab aggressore nationi vel nationum communitati inflictum esse diuturnum, grave et certum;
— omnia alia media ad illi imponendum finem manifestata esse impossibilia vel inefficacia;
— serias ad exitum prosperum simul haberi condiciones;
— armorum usum mala non implicare et perturbationes graviora quam malum supprimendum. Modernorum destructionis mediorum potentia in hac condicione aestimanda gravissimum habet pondus.
Haec sunt elementa traditionalia quae enumerantur in doctrina «belli iusti» appellata.
Aestimatio harum condicionum pro morali legitimitate ad prudens pertinet iudicium eorum qui boni communis habent officium.
[2310]
このような場合、政治をつかさどる者には祖国防衛に必要な任務を国民に課す権利と義務とがあります。
職業軍人として祖国の防衛に従事する人々は、国民の安全と自由とを守るための奉仕者です。自分の任務を正しく果たすとき、共通善ならびに平和の維持に真に貢献するのです『現代世界憲章』,第79項参照。。
Publicae potestates hoc in casu habent ius et officium civibus imponendi necessaria officia ad nationem defendendam.
Qui sese, in vita militari, patriae dedunt servitio, securitatis et libertatis populorum sunt ministri. Si suum munus recte peragunt, vere ad bonum commune conferunt et ad pacem servandam.Cf Concilium Vaticanum II, Const. past. Gaudium et spes, 79: AAS 58 (1966) 1103.
[2311]
政治をつかさどる者は、良心上の理由から武器の使用を拒否する人々に対しては、公正に対処すべきです。しかしこの人々は、他の形で人間共同体に奉仕する義務を持っています『現代世界憲章』,第79項参照。。
Publicae potestates cum aequitate casibus providebunt eorum qui, ob conscientiae motiva, armorum recusant usum, dum humanae communitati servire alia forma teneantur.Cf Concilium Vaticanum II, Const. past. Gaudium et spes, 79: AAS 58 (1966) 1103.
[2312]
教会の教えならびに人間理性に基づけば、戦争中も道徳律がつねに守られるべきです。「不幸にも戦争が起こった場合、そのこと自体によって、敵対する国家間においてはすべてがゆるされることになるわけでもありません」『現代世界憲章』,第79項。。
Ecclesia et humana ratio permanentem declarant validitatem legis moralis, perdurantibus armatis conflictionibus. «Nec bello infeliciter iam exorto, eo ipso omnia inter partes adversas licita fiunt».Concilium Vaticanum II, Const. past. Gaudium et spes, 79: AAS 58 (1966) 1103.
[2313]
非戦闘員ならびに負傷兵や捕虜などは、人道的精神をもって尊重して待遇すべきです。
国際公法ならびにその普遍的原理に意図的に反する行動も、そうするように命じることも、ともに犯罪です。盲目的服従は、これらの命令に服する者の責任を免除するには十分ではありません。一民族、一国民、または少数民族を根絶することは大罪として糾弾されるべきです。「民族虐殺」を命じる命令を拒否することは道徳上の義務となります。
Non-praeliantes, vulneratos milites et bello captos oportet observare et humaniter tractare.
Actiones iuri gentium et eius universalibus principiis deliberate contrariae, et etiam iussiones quae illas praecipiunt, sunt crimina. Caeca quaedam oboedientia non sufficit ut ii, qui se illis submittunt, excusentur. Sic cuiusdam populi, nationis vel minoris ethnicae partis exterminium tamquam peccatum mortale damnandum est. Moralis adest obligatio iussionibus resistendi quae praecipiunt «genocidium».
[2314]
「都市全体または広い地域をその住民とともに無差別に破壊することに向けられた戦争行為はすべて、神と人間自身に対する犯罪であり、ためらうことなく固く禁止すべきです」『現代世界憲章』,第80項。。現代戦争が危険なのは、科学兵器、とくに原子力兵器や生物ないし化学兵器の保有国に、そのような犯罪を犯す機会を与えるということです。
«Omnis actio bellica quae in urbium integrarum vel amplarum regionum cum earum incolis destructionem indiscriminatim tendit, est crimen contra Deum et ipsum hominem, quod firmiter et incunctanter damnandum est».Concilium Vaticanum II, Const. past. Gaudium et spes, 80: AAS 58 (1966) 1104. Periculum belli moderni est ne illis, qui arma possident scientifica, praesertim atomica, biologica vel chimica, praebeatur occasio, talia committendi crimina.
[2315]
多くの人々は、武器の蓄積を仮想敵国からの攻撃を抑止するための逆説的な手段、しかも国家間の平和を保証しうるもっとも効果的な手段とみなしています。しかし、この抑止方法に対しては大いに倫理的疑問の余地が残されています。軍備拡張競争は平和を保証するものではありません。戦争の原因を除去するどころか、かえって増大させる危険をはらんでいます。新しい兵器製造に用いられる巨万の富の消費は、貧しい層の人々を救済する妨げとなりパウルス6世回勅『ポプロールム・プログレシオ』,第53項(Populorum progressio : AAS 59 [1967] 283)参照。、諸民族の発展を阻害します。過剰軍備は紛争の理由を増やし、対抗軍備の増強に拍車をかけかねません。
Armorum accumulatio multis quasi modus videtur inopinatus ad possibiles adversarios a bello dissuadendos. In illa medium perspiciunt efficacissimum capax praestandi pacem inter nationes. Hic dissuassionis modus graves morales exigit exceptiones. Ad congerenda arma certatio pacem non confirmat. Illa non solum belli non excludit causas, sed in discrimine est ne eas aggravet. Ingentium divitiarum dispendium in armis semper novis praeparandis impedit quominus indigentibus incolis afferatur remedium;Cf Paulus VI, Litt. enc. Populorum progressio, 53: AAS 59 (1967) 283. populorum progressioni obstaculum imponit. Armis sese excessivo modo munire rationes multiplicat conflictuum et periculum auget propagationis eorum.
[2316]
武器の製造や売買は、諸国家ならびに国際社会の共通善に抵触するものです。政治をつかさどる者にはこれを規制する権利と義務とがあります。国家間の暴力や紛争を引き起こさせたり国際的な法秩序を混乱させるような事業を、個人や集団の短期的利益を追求するために始めることは、ゆるされるべきものではありません。
Armorum productio et commercium bonum nationum et communitatis internationalis afficiunt commune. Proinde publicae auctoritates ius habent et officium ea ordinandi. Commodorum privatorum vel publicorum brevi tempore quaestus legitima non efficit incepta quae violentiam et conflictiones excitant inter nationes quaeque ordinem iuridicum internationalem in discrimen adducunt.
[2317]
経済的・社会的分野での不正や過度の不公平、人々や国家間に広がる羨望、不信、高慢などが、たえず平和を危険にさらし、戦争の原因となっているのです。これらの障害を克服するために行われる一つ一つのことが、平和の構築と戦争の回避とに貢献するのです。
「人間が罪びとである限り、戦争の危険は人々を脅かし、それはキリストの再臨のときまで変わらないでしょう。しかし人々は愛によって結ばれる限り、罪に打ちかち、暴力にも打ちかつでしょう。こうして次のことばが実現するのです。『彼らは剣を打ち直して鋤とし、槍を打ち直して鎌とする。国は国に向かって剣を上げず、もはや戦うことを学ばない』(イザヤ2∙4)」『現代世界憲章』,第78項。。
Iniustitiae et excessivae in re oeconomica et sociali inaequalitates, invidia, diffidentia et superbia quae inter homines pullulant et nationes, constanter paci minantur bellaque causant. Quidquid fit ad has perturbationes superandas, confert ad pacem aedificandam et ad bellum vitandum:
« Quatenus homines peccatores sunt, eis imminet periculum belli, et usque ad Adventum Christi imminebit; quatenus autem, caritate coniuncti, peccatum superant, superabuntur et violentiae, donec impleatur verbum: "Conflabunt gladios suos in vomeres et lanceas suas in falces. Non levabit gens contra gentem gladium, nec exercebuntur ultra ad praelium" (Is 2,4) ».Concilium Vaticanum II, Const. past. Gaudium et spes, 78: AAS 58 (1966) 1102.