[2407]
経済的なことがらに関しては、人間の品位を尊重するために、徳の実践が必要です。この世の財貨への執着を抑制するには節制の徳の、他の人の権利を守り、その人に当然帰すべきものを帰すためには正義の徳の黄金律に従い、また、豊かなかたであられたのに、ご自分の貧しさによってわたしたちを豊かにしてくださるために、わたしたちのために貧しい者となられたキリスト2コリント8・9参照。の惜しみない心に従うには、連帯の徳の実践が必要になります。
In re oeconomica, dignitatis humanae observantia exercitium exigit virtutis temperantiae, ad studium bonorum huius mundi moderandum; virtutis iustitiae, ad iura praeservanda proximi ipsique tribuendum quod ei debetur; et solidarietatis, secundum regulam auream et secundum liberalitatem Domini qui propter nos egenus factus est, cum esset dives, ut Illius inopia nos divites essemus.Cf 2 Cor 8,9.
[2408]
第七のおきては、盗み、すなわち所有者の道理にかなった意志に反して他人の財貨を横領することを禁じます。所有者の同意が予測されるか、所有者の拒否が道理にも財貨の普遍的使用目的にも反しているような場合には、盗みとはなりません。この原理が適用されるのは、緊急に必要となっている最低限のもの(食料、住居、衣類など)を取得する手段が他人の財貨を手に入れて使用する以外にはないという、緊急で明白な必要性に迫られているような場合です『現代世界憲章』,第69項参照。。
Septimum praeceptum prohibet furtum, id est, usurpationem boni alieni contra rationabilem domini voluntatem. Furtum non habetur, si consensus potest praesumi vel si recusatio est rationi contraria et universali bonorum destinationi. Talis est casus evidentis et urgentis necessitatis in qua solum medium necessitatibus subveniendi immediatis et essentialibus (nutrimento, habitationi, indumento...) est de bonis alienis decernere eisque uti.Cf Concilium Vaticanum II, Const. past. Gaudium et spes, 69: AAS 58 (1966) 1090-1091.
[2409]
他人の財貨を不正に取ったり所有したりするのは、たとえ民法の規定には反していなくても、すべて第七のおきてに反する行為です。たとえば、借用物や遺失物を故意に返さないこと、商売でごまかすこと
申命記25・13-16参照。、不当な賃金を支払うこと
申命記24・14-15、ヤコブ5・4参照。、他人の無知あるいは窮状に乗じて物価を上げること
アモス8・4-6参照。などです。
また、以下のことがらも倫理的に容認することはできません。財物の評価を不自然に変えさせて他人に損害を与えることによって益を得る商売、法律に従って決定する立場にある者を正しい判断から踏みはずさせるわいろ、ある企業の財貨を私物化したり私用したりすること、手抜き工事、脱税、小切手や請求書の偽造、過剰な出費、浪費、私有物もしくは公有物を故意に損傷することなどは道徳律に背くもので、その賠償をしなければなりません。
Omnis modus iniuste sumendi vel retinendi bonum alienum, licet legis civilis non contradicat dispositionibus, septimo praecepto est contrarius. Sic bona commodata deliberate retinere vel res amissas; in commercio fraudare;Cf Dt 25,13-16. iniusta solvere salaria;Cf Dt 24,14-15; Iac 5,4. pretia augere ex ignorantia vel indigentia alienis lucra faciendo.Cf Am 8,4-6.
Moraliter illicita sunt etiam: lucrosa negotiatio qua quis agit ad aestimationem bonorum modo artificiali mutandam, ut commodum obtineat in alius detrimentum; corruptio qua iudicium amovetur eorum qui iuxta ius decisiones sumere debent; appropriatio et usus privatus bonorum socialium cuiusdam negotii; opera male peracta, fiscalis fraus, mandatorum nummariorum et rationum mercium adulteratio, immodica dispendia, nimius sumptus. Proprietatibus privatis vel publicis voluntarie damnum infligere est legi morali contrarium et reparationem exigit.
[2410]
約束は守られるべきです。契約は、なされた誓約が道徳的に正当である限り厳密に守られなければなりません。経済生活や社会生活のかなりの部分は、個人や法人間で結ばれた契約、たとえば、売買の取引契約、小作契約、労働契約などが守られるか否かに左右されています。あらゆる契約は誠意をもって結ばれ、実行されるべきです。
Promissiones sunt tenendae et contractus stricte servandi quatenus obligatio sumpta est moraliter iusta. Magna vitae socialis et oeconomicae pars a contractuum inter physicas et morales personas dependet valore. Sic mercatorii contractus venditionis et emptionis; contractus locationis et laboris. Omnis contractus bona fide est contrahendus et exsequendus.
[2411]
契約は、個人間および団体間の取引をそれぞれの権利を厳密に尊重して規制する、
交換的正義に基づいて行われるべきです。交換的正義の拘束は厳格であって、所有権の保護、負債の返済、自由意志をもって引き受けた義務の履行を要求します。交換的正義なしには、他のいかなる種類の正義も成り立ちません。
交換的正義のほかにも、国家に対して国民が公平に果たすべきことがらにかかわる法的正義や、その貢献度や必要度に比例した国家の国民への義務を規定する配分的正義などがあります。
Contractus submittuntur iustitiae commutativae quae commercia regulat inter personas et inter institutiones, exacta eorum iurium observantia. Iustitia commutativa stricte obligat; tutelam exigit iurium proprietatis, solutionis debitorum et praestationis obligationum libere contractarum. Sine iustitia commutativa, nulla alia iustitiae forma possibilis est.
Iustitia commutativa a iustitia distinguitur legali quae ad id refertur quod civis communitati aequitative debet, et a iustitia distributiva quae id regulat quod communitas civibus debet proportionaliter ad eorum contributiones et ad eorum necessitates.
[2412]
犯した
不義を償うためには、交換的正義に基づいて、所有者から奪ったものを返済しなければなりません。
イエスはザアカイが、「だれかからか何かだまし取っていたら、それを四倍にして返します」(ルカ19∙8)ということばで自分の決意を表明したとき、これをほめておられます。直接・間接に他人の財貨を奪った者には、奪ったものを返済するか、もしそれが手元にない場合には同種類のものあるいは金銭で等価のものを返済するかした上に、所有者がそれを所有し続けていたら正当に得たに違いない成果や利益分も返済する義務があります。同じく、何らかの方法で盗みに加担するか盗品だと知りつつ使用した者、たとえば、盗みを命じたり、助けたり、隠匿したりした者は、自分たちの責任やもうけに応じた返済をする義務があります。
Propter iustitiam commutativam, commissae iniustitiae reparatio restitutionem exigit boni surrepti ad eius proprietarium:
Iesus Zacchaeo propter eius decisionem benedicit: «Si quid aliquem defraudavi, reddo quadruplum» (Lc 19,8). Illi, qui modo directo vel indirecto potiti sunt alieno bono, id restituere tenentur, aut aliud aequivalens in natura vel specie reddere, si res disparuit, et etiam fructus et commoda quae dominus eius legitime ex eo obtinuisset. Pariter restituere tenentur, proportionaliter ad suam responsabilitatem et ad suum lucrum, omnes qui furtum quolibet participaverunt modo aut ex eo conscienter utilitatem perceperunt; exempli gratia, illi qui id mandaverint, vel ad id adiuvaverint, vel id celaverint.
[2413]
とばく(トランプなどによる)やかけごと自体は、正義に反するものではありません。しかし、自分や身内の者の生計を立てるために必要なものを失うような場合は、道徳的に容認できなくなります。かけごとに熱中すれば、そこから抜け切れない重大な羽目に陥ります。不当なかけごとやいかさまとばくなどは、重大な罪になります。ただし、与えた損害が些少で、損害を受けた者もそれを重視しているとは考えられない場合には、重大な罪にはなりません。
Fortunae ludi (chartularum ludus, etc.) vel sponsiones in se ipsis iustitiae non sunt contrariae. Moraliter efficiuntur non accipiendae, cum personam eo privant quod ipsi est necessarium ad eius necessitatibus subveniendum atque illis aliorum. Lusionis passio in discrimine versatur ne gravis efficiatur servitus. Iniuste facere sponsionem vel in ludis fraudare materiam constituit gravem, nisi damnum inflictum ita leve sit ut is qui illud subit, illud tamquam magni ponderis non possit rationabiliter considerare.
[2414]
第七のおきては、それが利己主義、イデオロギー、金もうけ主義、全体主義などのいずれに基づくものであっても、人間を奴隷化したり、人間の尊厳を無視したり、人間を商品として売買したり交換したりするようなことにつながる行為や事業を禁じます。暴力によって人間を単なる利用価値ないし利潤の手段にしてしまうことは、人間の尊厳とその基本的人権とに反する罪です。聖パウロはキリスト教徒の主人に、キリスト教徒の奴隷を「もはや奴隷としてではなく、……一人の人間としても、主を信じる者としても、愛する兄弟」(フィレモン16)として取り扱うように命じています。
Septimum praeceptum actus vetat et incepta quae, quacumque ex causa, a caeco sui amore mota («egoistica») vel ideologica, mercatoria vel totalitaria, ad creaturas humanas subiiciendas ducunt, ad earum dignitatem personalem non agnoscendam, ad illas emendas, vendendas et permutandas sicut mercimonia. Easdem per violentiam ad valorem usus vel ad fontem lucri reducere peccatum est contra personarum dignitatem earumque iura fundamentalia. Sanctus Paulus cuidam domino christiano mandabat ut suum christianum servum tractaret «iam non ut servum sed [...] carissimum fratrem [...] et in carne et in Domino» (Philm 16).
[2415]
第七のおきては、被造界の保全を尊重するように求めます。動物だけではなく植物や無生物さえも、本来は、過去・現在・未来の人類の共通善に向けて造られたものです創世記1・28-31参照。。世界の鉱物・植物・動物資源は、倫理的要求を尊重しながら利用しなければなりません。創造主は人間に無生物や人間以外の生物に対する支配権を与えてくださいましたが、この支配権は絶対的なものではありません。将来の世代も含めた人々の生活の質を考慮して節度を保ち、宗教心をもって被造界の保全の尊重を心掛ける必要がありますヨハネ・パウロ2世『新しい課題』37〜38 (loc. at., 840-841)参照。。
Septimum praeceptum observantiam postulat integritatis creationis. Animalia, et etiam plantae atque entia inanimata bono communi destinantur generis humani praeteriti, praesentis et futuri.Cf Gn 1,28-31. Opum mineralium, vegetalium et animalium mundi universi usus ab exigentiarum moralium observantia nequit disiungi. Concessus homini a Creatore dominatus super entia inanimata et alia viventia absolutus non est; is a cura qualitatis vitae proximi, generationibus futuris inclusis, debet mensurari; integritatis creationis religiosam postulat observantiam.Cf Ioannes Paulus II, Litt. enc. Centesimus annus, 37-38: AAS 83 (1991) 840-841.
[2416]
動物は神によって造られたものです。神は動物に摂理的な思いやりを注いでおられますマタイ6・26参照。。動物はただ存在するだけで神をたたえ、神に誉れを帰しているのでダニエル(補遺)3・79-81[アザルヤ56-58]参照。、人間も動物に対するいつくしみの心を持つべきなのです。アシジの聖フランシスコや聖フィリッポ・ネリのような聖人たちがどのように温かく動物に接したかを銘記すべきです。
Animalia creaturae sunt Dei. Ipse ea Sua providentiali amplectitur sollicitudine.Cf Mt 6,26. Ea, sua mera exsistentia, Illi benedicunt Illumque glorificant.Cf Dn 3,79-81. Etiam homines eis debent benevolentiam. In memoriam revocare oportet qua accurata consideratione sancti, sicut sanctus Franciscus Assisiensis vel sanctus Philippus Neri, animalia tractabant.
[2417]
神は動物を、ご自分にかたどって造られた人間の管理にゆだねられました創世記2・19-20,9・1-4参照。。だから、動物を食糧や衣類として用いることは正当なことです。労働や娯楽などで人間の手助けをするために飼い馴らすこともゆるされています。医学的・科学的動物実験は、妥当な限度内にとどまり、人間の生命をいやしたり救ったりすることに役立つ限り、倫理的に容認できる行為です。
Deus animalia procurationi concredidit illius quem Ipse ad Suam creavit imaginem.Cf Gn 2,19-20; 9,1-4. Legitimum igitur est animalibus uti ad nutrimentum vel ad vestes conficiendas. Ea mansuefacere licet ut homini in eius laboribus vel in eius otiis assistant. Medica et scientifica experimenta in animalibus sunt exercitia moraliter acceptabilia, si intra rationabiles permaneant limites et ad vitas humanas curandas conferant vel salvandas.
[2418]
動物に無益な苦痛を与えたり、みだりに殺害したりするのは、人間の品位に反することです。また、人間の悲惨事を和らげるために用いるべきはずの金額を、動物のために消費するのもふさわしいことではありません。動物を愛してもかまいませんが、人間だけが受けるにふさわしい愛情を動物に注いではなりません。
Humanae dignitati est contrarium animalibus inutiliter dolores inferre et eorum dilapidare vitas. Indignum pariter est pro illis pecuniae expendere summas quae potius hominum miserias deberent sublevare. Animalia amare licet; affectio solis personis debita ad ea averti non deberet.