[2426]
経済活動の発展ならびに生産増大の目的は、人々の必要を満たすことです。経済生活が目指すべきものは、単に生産を増やしたり利潤ないし勢力を増大させたりすることではなく、何よりも一人ひとりの人間、またすべての善良な人間、そして人類共同体全体への奉仕なのです。固有の法則ならびに方法で行われる経済活動は、人間に対する神の計画と調和するために、社会正義に基づきながら倫理の範囲内で行われるべきです『現代世界憲章』,第64項参照。。
Activitatum oeconomicarum progressus et productionis augmentum destinantur ad creaturarum humanarum subveniendum necessitatibus. Vita oeconomica non dirigitur solummodo ad bona producta multiplicanda et ad lucrum augendum vel potentiam; ea imprimis ad servitium ordinatur personarum, totius integri hominis et totius communitatis humanae. Navitas oeconomica, secundum methodos et leges proprias ducenda, intra limites ordinis moralis, iustitiam socialem sequendo, debet exerceri, ut consilio Dei de homine correspondeat.Cf Concilium Vaticanum II, Const. past. Gaudium et spes, 64: AAS 58 (1966) 1086.
[2427]
人間の労働というものは、神にかたどって造られ、地を支配しながら、人々とともにまた人々のために創造のわざを継続するようにと召されているおのおのの人格から直接に出てくるものです創世記1・28、『現代世界憲章』,第34項、ヨハネ・パウロ2世『新しい課題』31(loc. cit., 831-832)参照。。したがって、労働は義務なのです。聖パウロも、「働きたくない者は、食べてはならない」(二テサロニケ3∙10) 1テサロニケ4・11参照。といっています。労働は創造主からのたまものと受けた才能とを大事に生かすことです。それはまた、あがないの価値を持つものともなります。人間は、ナザレの職人でありゴルゴタで十字架につけられたイエスと心を合わせて労働の労苦に耐えることによって創世記3・14-19参照。、何らかの形で神の御子のあがないのわざに協力するのです。人間は、自分が召された活動の中で日々十字架を担いながら、キリストの弟子であることを表しますヨハネ・パウロ2世『働くことについて』21(loc. cit., 644-647)参照。。労働は、現世的事物を聖化する手段、この世の現実をキリストの霊において活性化するものとなりえるものなのです。
Labor humanus immediate provenit a personis, quae ad imaginem Dei sunt creatae quaeque vocantur ut aliae cum aliis et pro aliis opus creationis prorogent terrae dominando.Cf Gn 1,28; Concilium Vaticanum II, Const. past. Gaudium et spes, 34: AAS 58 (1966) 1052-1053; Ioannes Paulus II, Litt. enc. Centesimus annus, 31: AAS 83 (1991) 831-832. Labor igitur est officium: «Si quis non vult operari, nec manducet» (2 Thess 3,10).Cf 1 Thess 4,11. Labor dona honorat Creatoris et accepta talenta. Potest etiam redemptivus esse. Homo, poenam sustinensCf Gn 3,14-19. laboris in unione cum Iesu, operario ex Nazareth et crucifixo in Calvario, quodammodo cum Filio Dei collaborat in Eius opere redemptivo. Sese Christi manifestat discipulum, crucem quotidie gestans in activitate ad quam vocatur adimplendam.Cf Ioannes Paulus II, Litt. enc. Laborem exercens, 27: AAS 73 (1981) 644-647. Labor esse potest sanctificationis medium et realitatum terrestrium animatio in Christi Spiritu.
[2428]
人間は労働をしながら、自分の本性に刻まれた能力の一部を働かせ、完成させます。労働の第一の価値は、労働の主体であり目的である人間そのものにあります。労働は人間のためにあるもので、人間が労働のために存在するのではありません同6(loc. cit., 589-592参照。。
一人ひとりの人間は労働に携わって自分と家族の生計を立て、人間共同体に奉仕することができるようにしなければなりません。
Persona, in labore, exercet et perficit partem facultatum in sua natura inscriptarum. Valor primordialis laboris pertinet ad hominem, qui eius auctor est et scopus. Labor est pro homine, non homo pro labore.Cf Ioannes Paulus II, Litt. enc. Laborem exercens, 6: AAS 73 (1981) 589-592.
Unusquisque in labore debet media haurire posse ad subveniendum suae vitae eique suorum, et ad reddendum communitati humanae servitium.
[2429]
一人ひとりの人間が経済上の創意を発揮する権利を持っています。各自が自分の才能を正しく用いてすべての人が豊かになるための貢献を行い、その努力の正当な実りを取得するのは正しいことです。ただし、共通善のために合法的権威によって定められた規則には従わなければなりませんヨハネ・パウロ2世『新しい課題』32,34 (loc. cit., 832-833. 835-836参照。。
Unusquisque ius ad oeconomicum inceptum habet, unusquisque suis legitime utetur talentis ut conferat ad abundantiam omnibus proficuam et ut suorum nisuum iustos fructus colligat. Curabit ut se conformet ordinationibus prolatis ab auctoritatibus legitimis propter bonum commune.Cf Ioannes Paulus II, Litt. enc. Centesimus annus, 32: AAS 83 (1991) 832-833; Ibid., 34: AAS 83 (1991) 835-836.
[2430]
経済生活にはしばしば、相互に相反する種々の利害が現れます。そのために、経済生活の特徴である争議が生じてくるわけですヨハネ・パウロ2世『働くことについて』11(loc. cit., 602-605)参照。。このような争議は、労使双方の権利や義務を守る交渉によって解決するよう努力しなければなりません。それは、企業の責任者と被雇用者の代表(たとえば、労働組合)との交渉、場合によっては政府との交渉という形を取ることになるでしょう。
Vita oeconomica diversas movet utilitates, saepe oppositas inter se. Ex hoc intelligitur enasci dimicationes quae eius sunt propriae.Cf Ioannes Paulus II, Litt. enc. Laborem exercens, 11: AAS 73 (1981) 602-605. Niti oportet ut hae dimicationes reducantur per negotiationem quae iura observet et officia uniuscuiusque partis socialis: illorum qui sunt officinarum responsabiles, illorum qui mercede conductos repraesentant, exempli gratia consociationes operariorum et, si res ferat, publicae potestates.
[2431]
国の責任。「経済活動、ことに市場経済の活動は、制度的、法的、政治的空白の中で営まれることはできません。それどころか、市場経済は、個人の自由と私的所有の保障、そして安定した通貨と効果的な公共サービスを前提としています。こうして、労働と生産に携わる人々が自己の労働の成果を享受し、それによって有能かつ誠実に働こうと思えるように、このような諸条件の安定を保証することが国家の第一の任務となります。……国家のもう一つの任務は、経済部門における人権の行使を監視し、指導することです。しかしながら、この分野における第一の責任は、国家ではなく、社会を構成する個人、集団、団体にあります」ヨハネ・パウロ2世『新しい課題』48 (loc. cit., 852-853)。。
Responsabilitas Status. «Oeconomica [...] actio, potissimum quae mercatum respicit, deficientibus institutionum legibus ac iudicialibus normis et politicis, explicari non potest. Contra ipsa fiduciam praeponit de libertate singulorum et rerum possessione praeter rem nummariam stabilem et publica ministeria valida. Itaque Civitatis praecipuum munus in securitate ponitur ita praestanda ut opifex aeque ac rerum confector sui fructibus operis frui possint atque inde ad opus efficaciter honesteque faciendum concitentur. [...] Civitas porro vigilare debet et exercitium humanorum iurium in oeconomica provincia moderari; sed primum munus hac de re non ad Civitatem spectat, verum ad singulos variasque consociationes et numeros, quibus coagmentatur societas».Ioannes Paulus II, Litt. enc. Centesimus annus, 48: AAS 83 (1991) 852-853.
[2432]
企業の経営者は、その企業活動における経済ならびに環境問題に関する責任を社会に対して負っています同37(loc. cit., 840)参照。。利潤の増加だけではなく、人々の善益を考慮しなければなりません。とはいえ、利潤も必要です。利潤は企業の将来を保証する投資を可能にさせ、雇用を保証するからです。
Officinae responsabiles oeconomicam et oecologicam suarum operationum coram societate sustinent responsabilitatem.Cf Ioannes Paulus II, Litt. enc. Centesimus annus, 37: AAS 83 (1991) 840. Tenentur bonum personarum considerare et non solum incrementum lucrorum. Haec tamen necessaria sunt. Ipsa permittunt impendere pecuniam quae officinarum futurum spondet. Ipsa occupationem praestant.
[2433]
就労と就職の機会は男女、健常者と身体障害者、先住者と移住者の不当な差別なく、万人に与えられるべきですヨハネ・パウロ2世『働くことについて』19,22-23(loc. cit., 625-629. 634-637 参照。。状況によっては、社会としても市民が仕事と雇用を得ることができるように助けなければなりませんヨハネ・パウロ2世『新しい課題』48 (loc. cit., 852-854)参照。。
Accessus ad laborem et ad muneris professionem sine iniusta discriminatione esse debet omnibus apertus, viris et mulieribus, sanis et infirmitate laborantibus, autochthonibus et advenis.Cf Ioannes Paulus II, Litt. enc. Laborem exercens, 19: AAS 73 (1981) 625-629; Ibid., 22-23: AAS 73 (1981) 634-637. Societas, e parte sua, cives, secundum adiuncta, debet adiuvare ut laborem sibi et officium comparent.Cf Ioannes Paulus II, Litt. enc. Centesimus annus, 48: AAS 83 (1991) 852-854.
[2434]
公正な賃金は、労働の当然な実りです。これを支払わなかったり支払いを延期したりすることは重大な不正となりえますレビ19・13、申命記24・14-15、ヤコブ5・4参照。。公正な賃金を決めるには、各自の必需ならびに貢献度の双方を考慮しなければなりません。「労働の報酬は、各自の任務と生産性、企業の状況と共通善を考慮した上で、本人とその家族に物質的・社会的・文化的・精神的生活をふさわしく営むことのできる手段を保障するものでなければなりません」『現代世界憲章』,第67項。。労使間の合意がなされたということだけでは、賃金額が倫理的に正当なものであるとするには不十分です。
Iustum salarium legitimus laboris est fructus. Illud recusare vel retinere gravem potest iniustitiam constituere.Cf Lv 19,13; Dt 24,14-15; Iac 5,4. Ut remuneratio iuste aestimetur, simul attendendum est ad necessitates et ad contributiones uniuscuiusque. «Ita remunerandus est labor ut homini facultates praebeantur suam suorumque vitam materialem, socialem, culturalem spiritualemque digne excolendi, spectatis uniuscuiusque munere et productivitate necnon officinae condicionibus et bono communi».Concilium Vaticanum II, Const. past. Gaudium et spes, 67: AAS 58 (1966) 1088-1089. Partium consensio non sufficit ad salarii summam moraliter iustificandam.
[2435]
ストライキは、それが労働に見合った報酬を受けるためにはやむをえないか、むしろ必要でさえあるということが明らかな場合には、倫理的にゆるされる行為です。暴力を伴ったり、労働条件とは直接には結びつかない目的を持っていたり、共通善に反するような場合には、倫理的にゆるされるものではありません。
Ab opere cessatio moraliter est legitima, cum tamquam recursus praesentatur inevitabilis, vel etiam necessarius, propter beneficium proportionatum. Moraliter fit non acceptabilis cum eam violentiae comitantur vel etiam si ei adscribuntur scopi non directe cum condicionibus laboris coniuncti vel bono communi contrarii.
[2436]
合法的権威によって定められた負担金を社会保障機関に支払わないのは、不正なことです。
失業のために就業できないことによって、ほとんどの場合、その犠牲者となる人の尊厳が傷つけられ、安定した生活もできなくなります。本人が受ける損害だけではなく、家族にも多くの害悪が生じることになりますヨハネ・パウロ2世『働くことについて』18(loc. cit., 622-625参照。。
Iniustum est organismis securitatis socialis stipes non solvere ab auctoritatibus legitimis statutas.
Occupationis privatio propter laboris carentiam fere semper, pro illo qui eius est victima, est eius dignitati vulnus et vitae aequilibrio minitatio. Praeter damnum personaliter toleratum, plura pericula ex ea pro eius promanant familia.Cf Ioannes Paulus II, Litt. enc. Laborem exercens, 18: AAS 73 (1981) 622625.