[2514]
聖ヨハネは欲望を、肉の欲、目の欲、生活のおごりという三種類に区別しています1ヨハネ2・16(ウルガタ訳)参照。。カトリック教会のカテケージスの伝統によれば、第九のおきてでは肉の欲が、第十のおきてでは他人の財貨を欲しがることが禁じられています。
Sanctus Ioannes tres cupiditatis seu concupiscentiae distinguit species: concupiscentiam carnis, concupiscentiam oculorum et superbiam vitae.Cf 1 Io 2,16 (Vulgata). Secundum catholicam catecheticam traditionem, nonum praeceptum concupiscentiam vetat carnalem; decimum concupiscentiam prohibet boni alieni.
[2515]
「欲望」ということばは、語源的にはあらゆる激しい願望を意味するものですが、キリスト教神学では、人間の理性の働きに反する感覚的欲望の動きを表すことばとして用いられています。聖パウロは、「肉」が「霊」に逆らうことを欲望と呼んでいますガラテヤ5・16,17,24、エフェソ2・3参照。。それは最初の罪の不従順から来るもので創世記3・11参照。、人間の倫理的機能を乱し、それ自体罪ではないにしても、人間を罪に陥りやすくさせますトリエント公会議第5総会『原罪についての教令』5(Decretum de peccato originate : DS1515)参照。。
Sensu etymologico, «concupiscentia» omnem formam potest indicare humani optati. Theologia christiana eidem sensum particularem tribuit motus appetitus sensibilis qui operi rationis humanae adversatur. Sanctus Paulus eam rebellioni comparat quam «caro» ducit adversus «spiritum».Cf Gal 5,16.17.24; Eph 2,3. Illa ab inoboedientia procedit primi peccati.Cf Gn 3,11. Eadem facultates morales perturbat hominis et, quin culpa sit in se ipsa, hunc ad peccata inclinat committenda.Cf Concilium Tridentinum, Sess. 5a, Decretum de peccato originali, canon 5: DS 1515.
[2516]
人間とは、もともと
霊と肉とが一体となったものなので、人間の中にはある種の緊張があり、「霊」が求めるものと「肉」が求めるものとの間である種の戦いが生じます。しかしこの戦いは、実際は罪の遺産なのであり、その結果でもそれを確認するものでもあるのです。そしてそれは、日々体験する霊的戦いの一部を成しています。
「使徒パウロは、霊的な魂と一緒に人間本性と人間の主体的なペルソナとしての特徴を形成している肉体を差別しているのでも、断罪しているのでもありません。むしろ逆に、パウロは、倫理的なわざのよしあしについて、あるいはむしろ恒久的な習性⸺善徳と悪徳⸺について論じているのです。これらのわざは、聖霊の救いをもたらす行いに関する限り、従順の実(前者の場合)か、あるいは反抗の実(後者の場合)なのです。それゆえ、パウロは書いています。『わたしたちは、霊の導きに従って生きているなら、霊の導きに従ってまた前進しましょう』(ガラテヤ5∙25)と」ヨハネ・パウロ2世回勅『聖霊―生命の与え主』55(Dominum et vivificantem : AAS 78 [1986] 877-878)。。
Iam in homine, quia ipse
ens compositum est,
spiritus et corpus, quaedam inest contentio, quaedam tendentiarum initur pugna inter «spiritum» et «carnem». Sed, revera, haec lucta ad hereditatem pertinet peccati, eius est consequentia et insimul confirmatio. Ipsa ad quotidianam experientiam dimicationis spiritualis pertinet:
« Liquet Apostolum nec discriminare nec condemnare corpus, quod cum anima spirituali efficit naturam hominis eiusque subiectivam indolem personalem; sed contra tractare de operibus vel potius de stabilibus habitibus — virtutibus et vitiis — moraliter bonis aut malis, quae sunt fructus oboedientiae (in priore casu) aut renisus (in altero casu) quoad actionem salvificam Spiritus Sancti. Quare Apostolus scribit: "Si vivimus Spiritu, Spiritu et ambulemus" (Gal 5,25) ».Ioannes Paulus II, Litt. enc. Dominum et vivificantem, 55: AAS 78 (1986) 877-878.
[2517]
心は倫理的な人格の中枢となるものです。「悪意、殺意、姦淫、みだらな行い……などは心から出てくる」(マタイ15∙19)ものです。肉欲に対する戦いは、心の浄化と節制の実践とを伴いながら行われます。
「単純さと純粋さを保ち続けなさい。そうすれば、生を破壊させる悪弊を知らない幼子のようになるでしょう」ヘルマス『牧者』 (Hermas, Pastor27,1 [mandatum 2, 1]: SC 53, 146 [Funk 1, 70])。。
Cor sedes est personalitatis moralis: «De corde enim exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes» (
Mt 15,19). Pugna contra concupiscentiam carnalem purificationem implicat cordis et exercitium temperantiae:
« Simplicitatem tene et innocens esto et eris sicut infantes, qui ignorant nequitiam vitam hominum perdentem ».Hermas, Pastor, 27, 1 (mandatum 2, 1): SC 53, 146 (Funk 1, 70).
[2518]
至福についての第六の教えでは、「心の清い人々は、幸いである、その人たちは神を見る」(マタイ5∙8)と宣言されています。「心の清い人々」とは、自分の知性と意志とを神の聖性の要求に従わせる人々のことですが、その神の要求はとくに、愛
1テサロニケ4・3-9、2テモテ2・22参照。、貞潔または性の正しい自制
1テサロニケ4・7、コロサイ3・5、エフェソ4-19参照。、真理への愛と信仰の正統性
テトス1・15、1テモテ1・3-4、2テモテ2・23-26参照。、という三つの分野に及んでいます。心の清さ、からだの清さ、信仰の純粋さというものは、互いに関連し合ったものなのです。
信者は、「信じながら神に従い、従いながら正しく生き、正しく生きながら心を清め、心を清めながら信じていることを理解するために」聖アウグスティヌス『信仰と信条』 (S. Augustinus, De fide et Symbolo, 10, 25 : CSEL 25, 32 [PL 40, 196])。、信条の各箇条を信じなければならないのです。
Sexta beatitudo proclamat: «Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt» (
Mt 5,8). «Munda corda» illos indicant qui suum intellectum suamque voluntatem sanctitatis Dei conformant exigentiis, praecipue in tribus ambitibus: in caritate,
Cf 1 Thess 4,3-9; 2 Tim 2,22. in castitate seu sexuali rectitudine,
Cf 1 Thess 4,7; Col 3,5; Eph 4,19. in amore veritatis et orthodoxiae fidei.
Cf Tit 1,15; 1 Tim 1,3-4; 2 Tim 2,23-26. Vinculum est inter puritatem cordis, corporis et fidei:
Fideles Symboli credere debent articulos, « ut credendo subiugentur Deo, subiugati recte vivant, recte vivendo cor mundent, corde mundato quod credunt intellegant ».Sanctus Augustinus, De fide et Symbolo, 10, 25: CSEL 25, 32 (PL 40, 196).
[2519]
「心の清い人々」には、顔と顔とを合わせて神と相まみえ、神に似た者となることが約束されています1コリント13・12、1ヨハネ3・2参照。。心の清さというものは、神を見ることができるための前提条件です。心の清さを持っていれば、わたしたちはすでにこの世にいるときから、神の立場でものごとを眺め、他人を「隣人」として受け入れることができるようにしていただけるし、自分や他人のからだが聖霊の神殿、神の美の顕現だと認めることができるようにしていただけるのです。
«Mundis cordibus» promittitur videre Deum facie ad faciem Eique esse similes.Cf 1 Cor 13,12; 1 Io 3,2. Cordis puritas condicio est praevia visioni. Hinc iam nobis praebet ut secundum Deum videamus, alterum accipiamus tamquam «proximum»; nobis permittit ut corpus humanum percipiamus, nostrum et illud proximi, tamquam templum Spiritus Sancti, manifestationem divinae pulchritudinis.
[2520]
洗礼によって、受洗者にはあらゆる罪から清められる恵みが授けられます。ただし、受洗者は肉欲やよこしまな欲望との戦いを続けなければなりません。神の恵みに助けられて、それができるようになるのです。
⸺
貞潔の徳およびたまものによって。貞潔は真摯な心で、二心なしに愛することを可能にします。
⸺人間の真の目的を目指す
清い意向によって。受洗者は素直な目ですべてに神のみ旨を見いだし、それを成し遂げようと努めます
ローマ12・2,コロサイ1・10参照。。
⸺からだと心の
まなざしの清さによって。感情や想像を抑制することによって。神のおきての道からそれさせようとする不潔な思いに楽しみを求めないようにすることによって。「愚か者は見て欲望をそそられ」(知恵15∙5)ます。
⸺
祈りによって。
「わたしは、自力で禁欲ができるものと考えていました。それは、自分を知らなかったからでした。あなたが恵みをお与えにならなければだれも禁欲を守ることはできない、ということを知らないほど愚かでした。もしもわたしが心底からのうめき声をあげてあなたの御耳に訴え、わたしをお守りくださるようにと固い信仰をもってあなたにお願いしていたならば、あなたはきっと、禁欲のお恵みをお与えになっていたことでしょう」聖アウグスティヌス『告白録』 (Confessiones, 6, 11, 20 :CCL27, 87 [PL32, 729-730])。。
Baptismus ei, qui illum recipit, confert gratiam purificationis omnium peccatorum. Sed baptizatus pergere debet contra carnis concupiscentiam et cupiditates inordinatas certare. Cum gratia Dei ad id pervenit:
—
virtute et dono castitatis, quia castitas corde recto et sine divisione amare permittit;
—
intentionis puritate, quae consistit in intendendo ad verum hominis finem: baptizatus, oculo simplici, in omnibus voluntatem Dei invenire et adimplere nititur;
Cf Rom 12,2; Col 1,10. —
puritate intuitus, exterioris et interioris; disciplina sensuum et imaginationis; reiectione omnis obsequentiae in impuris cogitationibus quae inclinant ad se avertendum a mandatorum divinorum via: «Aspectus insensatis in concupiscentiam venit» (
Sap 15,5);
—
oratione:
« Propriarum virium credebam esse continentiam, quarum mihi non eram conscius, cum tam stultus essem, ut nescirem [...] neminem posse esse continentem, nisi Tu dederis. Utique dares, si gemitu interno pulsarem aures Tuas et fide solida in Te iactarem curam meam ».Sanctus Augustinus, Confessiones, 6, 11, 20: CCL 27, 87 (PL 32, 729-730).
[2521]
清くなるためには羞恥心が必要です。羞恥心は節制を構成する要素の一つです。羞恥心は人間の心の中にあるものを守り、隠されていなければならないものを明るみに出すことを拒みます。羞恥心は貞潔のためにあるもので、その美しさを裏づけるものでもあります。また、人のまなざしや態度を、人間としての、またその結合体としての尊厳にふさわしいものにしてくれます。
Puritas postulat pudorem. Hic temperantiae est pars integralis. Pudor intimitatem praeservat personae. Indicat reiectionem develandi id quod occultum debet manere. Ad castitatem ordinatur, cuius etiam testatur circumspectionem. Intuitus et gestus dirigit dignitati personarum unionisque earum conformes.
[2522]
羞恥心は人間およびその愛の神秘にベールを掛け、愛の交わりにあっては忍耐と節度とを促し、男女が互いに与え合い、すべてをささげ尽くすという条件が満たされることを要求します。羞恥心とは慎みのことです。衣服の選択にあたっては示唆を与え、不健全な好奇心が現れそうな場合には、沈黙したり慎重になったりさせてくれます。こうして、羞恥心は思慮・分別となるのです。
Pudor mysterium protegit personarum et amoris earum. Ad patientiam invitat et ad moderationem in amoris relatione; postulat ut condiciones serventur doni et definitivae obligationis viri et mulieris inter se. Pudor est modestia. Vestium inspirat electionem. Silentium vel circumspectionem tenet, cum morbidae curiositatis pellucet periculum. Ipsa fit discretio.
[2523]
感情にかかわる羞恥心もあれば、からだに関する羞恥心もあります。この羞恥心は、たとえば、ある種の広告に見られる人体ののぞき見主義的な展示や、人々の内密な関係を極端な形で公開し続けるメディアの誘惑などに対しては抗議のために立ち上がります。羞恥心は、流行の誘惑や支配的なイデオロギーの圧力などに対して抵抗できるような生き方をするよう励ましてくれます。
Sensuum exstat pudor sicut etiam corporis. Ipse insurgit, exempli gratia, contra corporis humani exhibitiones quae illud ad insanam curiositatem fovendam in quibusdam pervulgationibus ostentant vel contra sollicitationem quorumdam mediorum communicationis ad nimis longe progrediendum in intimis secretis amicaliter commissis revelandis. Pudor quemdam vivendi modum inspirat qui permittit resistere sollicitationibus hodierni moris et impulsibus ideologiarum dominantium.
[2524]
羞恥心の表れ方は文化の相違によってさまざまです。しかしそれは、どんな所であろうとも、人間に固有な精神的品位を感じ取らせるものであることに変わりはありません。羞恥心は良心の目覚めによって生じます。子供や青少年に羞恥心を教えることは、人間の尊厳に目覚めさせることです。
Formae, quas pudor induit, ab alia in aliam culturam variant. Ubique tamen ipse dignitatis spiritualis homini propriae permanet praesensio. Nascitur expergefactione conscientiae subiecti. Pueros et adulescentes docere pudorem est personae humanae suscitare observantiam.
[2525]
キリスト教的純潔は、社会的環境の浄化を求めます。社会的コミュニケーション・メディアに対しては、尊敬や慎みを重んじる情報を求めます。心の清さは氾濫するエロチシズムから人を解放し、扇情的でみだらな想像をかきたてるような観賞物から遠ざけてくれます。
Puritas christiana purificationem socialis atmospherae postulat. A communicationis socialis mediis informationem exigit quae observantiae et discretionis habeant curam. Cordis puritas ab erotismo liberat grassante et spectacula amovet quae insanae curiositati et indecoris imaginibus favent.
[2526]
いわゆる自由放任主義は、人間の自由についての誤った考えに基づいたものです。人間の自由が構築されるためには、まず道徳的おきてによってしつけられなければなりません。教育の責任者に対しては、真実や心の美しさ、人間の倫理的・霊的品位などを尊重する教育を青少年に施すよう求めるべきです。
Id, quod morum permissivus animus appellatur, super erroneum sistit conceptum humanae libertatis; haec, ad se aedificandam, eget ut prius se lege morali educari permittat. Oportet ab educationis responsabilibus postulare ut iuvenibus tribuant institutionem, quae veritatem, qualitates cordis et dignitatem moralem et spiritualem hominis observet.
[2527]
「キリストのよい知らせは罪に倒れた人間の生活と文化をたえず刷新し、罪の絶え間ない誘惑から生じる誤りと悪を攻め退けます。また民族の道徳をたえず清め高め、精神的長所と各民族または各時代の美点を、天上の富をもって、あたかも内側からはぐくみ、強め、完成させ、キリストにおいていやします」 『現代世界憲章』,第58項。。
«Bonum Christi nuntium hominis lapsi vitam et cultum continenter renovat, et errores ac mala, ex semper minaci peccati seductione manantia, impugnat et removet. Mores populorum indesinenter purificat et elevat. Animi ornamenta dotesque cuiuscumque populi vel aetatis supernis divitiis velut ab intra fecundat, communit, complet atque in Christo restaurat».Concilium Vaticanum II, Const. past. Gaudium et spes, 58: AAS 58 (1966) 1079.
[2528]
「みだらな思いで他人の妻を見る者はだれでも、すでに心の中でその女を犯したのである」(マタイ5∙28)。
«Omnis, qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, iam moechatus est eam in corde suo» (Mt 5,28).
[2529]
第九のおきては、肉体的欲望から身を守るように促します。
Nonum praeceptum contra cupiditatem seu concupiscentiam carnalem ad vigilantiam excitat.
[2530]
肉欲に対する戦いは、心の浄化と節制の実践とを伴いながら行われます。
Pugna contra concupiscentiam carnalem purificationem implicat cordis et exercitium temperantiae.
[2531]
心の清い人は神を見ることができるでしょう。心の清さを持っていれば、わたしたちはすでにこの世にいるときから、神の立場でものごとを眺めることができるようにしていただけるのです。
Puritas cordis nobis Deum videre praebebit: eadem hinc iam nobis praebet ut omnia secundum Deum videamus.
[2532]
心の浄化のためには、祈り、貞潔の実践、清い意向、およびまなざしの清さが求められます。
Cordis purificatio orationem exigit, castitatis exercitium, puritatem intentionis et intuitus.
[2533]
心が清くなるためには羞恥心が必要です。羞恥心とは、忍耐、慎み、思慮・分別のことです。羞恥心は人間の心の中にあるものを守ります。
Puritas cordis postulat pudorem, qui patientia est, modestia et discretio. Pudor intimitatem praeservat personae.