[2599]
おとめマリアの子となられた神の御子は、人間の心で祈ることも学ばれました。全能の神が行われるすべての「偉大なこと」を心に納めて思いめぐらしておられたご自分の母親から、祈りのことばを学ばれますルカ1・49,2・19,2・51参照。。またナザレの会堂や神殿では、ご自分の民の祈りのことばや唱え方に基づいて祈られます。しかしその祈りは、ご自身が十二歳のときにいわれた「わたしが自分の父の家にいるのは当たり前だ」(ルカ2∙49)ということばから推測させておられるように、より深い源からほとばしり出るものだったのです。ここで、時が満ちたときの新しい祈りが示され始めます。それは、御父がご自分の子らに望んでおられた子供としての祈りであり、御ひとり子はその人性をもって、人々とともに、人々のためにこの祈りを唱え続けられるのです。
Filius Dei, Filius Virginis effectus, secundum Suum hominis cor, orare etiam didicit. Orationis formulas discit a matre Sua quae «magna» Omnipotentis conservabat omnia et in corde meditabatur suo.Cf Lc 1,49; 2,19.51. Ipse verbis orat et rhythmis orationis populi Sui, in synagoga Nazareth et in Templo. Sed Eius oratio ex secretiore oritur fonte, sicut Ipse id, aetate duodecim annorum, praesentire sinit: «In his, quae Patris mei sunt, oportet me esse» (Lc 2,49). Hic revelari incipit novitas orationis in temporum plenitudine: filialis oratio, quam Pater e filiis exspectabat Suis, denique ducetur in vitam ab Ipso Filio unico in Eius humanitate cum hominibus et pro hominibus.
[2600]
ルカ福音書は、イエスの公生活における聖霊の働きと祈りの意義とを明らかにしています。イエスはご自分の使命の決定的なときを目の前にして祈られます。受洗ルカ3・21参照。や変容ルカ9・28参照。の際に御父がイエスについて証言なさる前、また、イエスが受難を通して御父の愛の計画を果たされる前ルカ22・41-44参照。がそうです。イエスはまた、ご自分の使徒たちに使命をお与えになる直前にも祈られます。十二使徒を選び、お召しになる前ルカ6・12参照。や、ペトロがイエスを「神からのメシア」であると宣言する前ルカ9・18-20参照。にも、また、使徒たちの頭であるペトロの信仰が誘惑に遭ってなくなってしまうことがないようにとも祈っておられますルカ22・32参照。。御父から成し遂げるようにと求められた救いのわざを前にしたイエスの祈りは、御父の愛に満ちたみ旨に人間であるご自分の意志を謙虚に信頼をもってゆだねるものとなっています。
Evangelium secundum sanctum Lucam actionem effert Spiritus Sancti et sensum orationis in Christi ministerio. Iesus orat ante missionis Suae definitiva momenta: priusquam Pater de Eo testimonium praebeat in Eius BaptismoCf Lc 3,21. atque in Eius Transfiguratione,Cf Lc 9,28. et priusquam per Suam passionem consilium amoris Patris adimpleat.Cf Lc 22,41-44. Orat etiam ante momenta definitiva quae Apostolorum Eius devincient missionem: antequam Duodecim eligat et vocet,Cf Lc 6,12. antequam Petrus Eum tamquam «Christum Dei» confiteaturCf Lc 9,18-20. atque ne principis Apostolorum fides deficiat in tentatione.Cf Lc 22,32. Iesu oratio ante salutis eventus, quos Pater ab Eo petit adimplendos, humilis et confidens est deditio Eius humanae voluntatis in voluntatem Patris amore plenam.
[2601]
「イエスはある所で祈っておられた。祈りが終わると、弟子の一人がイエスに、『主よ、ヨハネが弟子たちに教えたように、わたしたちにも祈りを教えてください』といった」(ルカ11∙1)。キリストの弟子が祈る気持ちになっているのは、自分の師が祈るのをじっと見つめていたからではないでしょうか。そうすることによって、弟子は師から祈りを学ぶことができるのです。御子の姿を観想し、その声に耳を傾けながら、神の子らは御父に祈ることを学びます。
«Cum esset [Iesus] in loco quodam orans, ut cessavit, dixit unus e discipulis Eius ad Eum: "Domine, doce nos orare"» (Lc 11,1). Nonne Christi discipulus, suum Magistrum prius contemplans orantem, cupit orare? Tunc potest id discere ab orationis Magistro. Contemplantes et auscultantes Filium, filii discunt Patrem orare.
[2602]
イエスはしばしば、とくに夜、祈るために独りで山に退かれますマルコ1・35,6・46、ルカ5・16参照。。そしてその祈りの中で人々を肩に担われます。それは受肉によって全人類と一つになられたからであり、ご自分を御父におささげになりながら人々をも御父にささげられるのです。「肉となられた」みことばであるイエスは、人間として祈りながら「ご自分の兄弟たち」ヘブライ2・12参照。のありのままを自ら担われます。兄弟たちの弱さをあわれみ、そこから解放しようとなさるのですヘブライ2・15,4・15参照。。このためにこそ、御父は御子を派遣されたのです。イエスのことばと行いは、「隠れた所で」ささげられるご自分の祈りを目に見える形で表されたものだといえるでしょう。
Iesus saepe in solitudinem discedit, in montem, potissimum noctu, ad orandum.Cf Mc 1,35; 6,46; Lc 5,16. In oratione Sua homines portat, propterea quod Ipse humanitatem in Sua utique sumit Incarnatione, eosque Patri offert Se Ipsum offerendo. Ipse, Verbum quod «carnem assumpsit», in Sua oratione humana totum id participat quod «fratres Eius»Cf Heb 2,12. experiuntur in vita; eorum compatitur infirmitatibus ut eos ab illis liberet.Cf Heb 2,15; 4,15. Ad hoc Pater Eum misit. Eius verba Eiusque opera tunc apparent tamquam visibilis manifestatio Eius orationis «in abscondito».
[2603]
福音記者たちは、公生活中のキリストの分かりやすい二つの祈りを書き残しています。ところが、そのどちらもが感謝の祈りで始まっています。第一の祈りではマタイ11・25-27、ルカ10・21-22参照。、イエスは御父を宣言し、御父を認め、御父が知恵ある者と自負している人々には神の国の神秘を隠し、「幼子のような者」(真福八端の貧しい人)にはお示しになられたことをほめたたえています。「そうです、父よ」という喜びの叫びは、イエスの本心を示し、御父の「おぼしめし」への賛同を表すものであり、聖母が受胎の際にいわれた「おことばどおりになりますように」ということばのこだまのような、ご自身がゲツセマネの苦悩のさ中に御父に対してなされた祈りの前触れのようなものです。イエスの祈りは、すべて御父の「秘められた計画」エフェソ1・9参照。に対する人間としての心からあふれる愛に満ちた賛同にほかなりません。
Evangelistae duas Christi, perdurante Eius ministerio, orationes retinuerunt explicitiores. Utraque autem earum incipit gratiarum actione. In priore,Cf Mt 11,25-27 et Lc 10,21-22. Iesus Patrem confitetur, Eum agnoscit Eique benedicit quia Ipse Regni mysteria illis abscondit qui se sapientes putabant atque ea prorsus «parvulis» revelavit (pauperibus beatitudinum). Eius commotio «Ita, Pater!» intimum exprimit Eius cordis, Eius adhaesionis «beneplacito» Patris, quasi echo illius «Fiat» Matris Eius in Ipsius conceptione et quasi prolusio illius quem Ipse Patri in Sua dicet agonia. Tota Iesu oratio in hac amore plena est adhaesione Eius cordis humani «mysterio voluntatis» Patris.Cf Eph 1,9.
[2604]
第二の祈りは、聖ヨハネが伝えている
ヨハネ11・41-42参照。ラザロを蘇生させる前の祈りです。出来事に先だって、「父よ、わたしの願いを聞き入れてくださって感謝します」という感謝がなされているのは、御父がつねにご自分の祈りを聞き入れられるということを示しています。さらに、イエスはすぐ、「わたしの願いをいつも聞いてくださることを、わたしは知っています」と付け加えられます。これは、イエスがたえずご自分のほうから
祈り求めておられることを示しています。このように、感謝のことばによって始まるイエスの祈りは、わたしたちにどう祈り求めるべきかを明らかにしてくれます。イエスはたまものが与えられる
前に、お与えくださるかた、たまものと一緒にご自身をお与えくださるかたと一体となられるのです。お与えくださるかたのほうが与えられるたまものよりもありがたいのです。そのかたこそが「富」であって、このかたがおられるところには御子の心があり、たまものは「加えて」与えられるのです
マタイ6・21,33参照。。
イエスの「祭司的」祈りヨハネ17章参照。は、救いの営みの中で独自な位置を占めています。このことについては、第1部の終わりで述べることにします。この祈りはわたしたちの大祭司のつねに現実的な祈りを示すものであると同時に、主の祈りの中でイエスがわたしたちに教えておられることを含んだものでもあります。そのことについては第2部で詳述することにします。
Altera oratio a sancto Ioanne referturCf Io 11,41-42. ante Lazari resurrectionem. Gratiarum actio eventum praecedit: «Pater, gratias ago Tibi quoniam audisti me», quod implicat Patrem Suam petitionem semper exaudire; atque Iesus statim addit: «Ego autem sciebam quia semper me audis», quod implicat Iesum, e parte Sua, constanter petere. Sic Iesu oratio ducta a gratiarum actione nobis revelat quomodo sit petendum: priusquam donetur donum, Iesus Ei adhaeret qui donat quique in donis Suis Se donat. Donator dono largito est pretiosior, Ipse est «Thesaurus» et in Eo est cor Filii Eius; donum donatur «per additionem».Cf Mt 6,21.33.
Iesu «sacerdotalis» oratioCf Io 17. in Oeconomia salutis locum obtinet singularem. Eadem considerabitur in fine primae sectionis. Ipsa utique semper actualem nostri Summi Sacerdotis revelat orationem atque simul continet quod Ipse nos docet in nostra ad Patrem oratione, quae in secunda explicabitur sectione.
[2605]
イエスは、御父の愛の計画を果たすときが到来すると、子としてのご自分の祈りのはかりしれない深さをかいま見せてくださいます。それは、自らを進んで渡される前の祈り(「父よ、……わたしの願いではなく、み心のままに」〈ルカ22∙42〉)だけではなく、十字架上での最後のことばに至るまでがそうなのです。そこでは、祈ることと自らを渡すこととが一つになってしまっています。「父よ、彼らをおゆるしください。自分が何をしているのか知らないのです」(ルカ23∙34)という祈りに始まり、「はっきりいっておくが、あなたは今日、わたしと一緒に楽園にいる」(ルカ23∙43)、「婦人よ、ごらんなさい。あなたの子です。……見なさい。あなたの母です」(ヨハネ19∙26-27)、「渇く」(ヨハネ19∙28)、「わが神、わが神、なぜわたしをお見捨てになったのですか」(マルコ15∙34)詩編22・2参照。、「成し遂げられた」(ヨハネ19∙30)、「父よ、わたしの霊をみ手にゆだねます」(ルカ23∙46)、そしてご自分の霊をゆだねて息を引き取られたときのあの「大声」マルコ15・37、ヨハネ19・30参照。に至るまでがそうなのです。
Iesus, cum Hora venit in qua Ipse amoris Patris adimplet consilium, inscrutabilem Suae orationis filialis prospicere sinit profunditatem, non solum priusquam Se libere tradat («Pater... non mea voluntas, sed Tua»: Lc 22,42), sed usque ad Sua ultima verba in cruce, ubi orare Seseque donare nonnisi unum sunt: «Pater, dimitte illis, non enim sciunt quid faciunt» (Lc 23,34); «Amen dico tibi: Hodie mecum eris in paradiso» (Lc 23,43); «Mulier, ecce filius tuus. [...] Ecce mater tua» (Io 19,26-27); «Sitio» (Io 19,28); «Deus meus, ut quid dereliquisti me?» (Mc 15,34);Cf Ps 22,2. «Consummatum est» (Io 19,30); «Pater, in manus Tuas commendo spiritum meum» (Lc 23,46), usque ad illam «vocem magnam» qua tradens spiritum exspiravit.Cf Mc 15,37; Io 19,30.
[2606]
罪と死の奴隷であるすべての時代の人類のすべての悲嘆、救いの歴史におけるあらゆる願いや執り成しの祈りが、人となられたみことばのこの叫びに集約されています。そこで、御父はこれらを受けとめ、ご自分の御子を復活させることによって、あらゆる期待を超えた形でお聞き入れになります。こうして、創造と救いの営みの中での祈りのドラマは成就し、完成されます。このキリストにおける救いのドラマを理解するためのかぎを詩編が提供してくれています。キリストが復活なさったまさにその日、御父は、「お前はわたしの子、今日、わたしはお前を生んだ。
求めよ。わたしは国々をお前の嗣業とし、地の果てまで、お前の領土と
する」(詩編2∙7-8)といわれるのです
使徒言行録13・33参照。。
ヘブライ人への手紙は、イエスの祈りがどのようにして救いの勝利をもたらしたかを劇的に表現しています。「キリストは肉において生きておられたとき、激しい叫び声をあげ、涙を流しながら、ご自分を死から救う力のあるかたに、祈りと願いとをささげ、そのおそれ敬う態度のゆえに聞き入れられました。キリストは御子であるにもかかわらず、多くの苦しみによって従順を学ばれました。そして、完全な者となられたので、ご自分に従順であるすべての人々に対して、永遠の救いの源となり〔ました〕」(ヘブライ5∙7-9)。
Omnes angustiae humanitatis omnium temporum, servae peccati et mortis, omnes petitiones et intercessiones historiae salutis in hoc Verbi incarnati colliguntur clamore. Ecce Pater illas accipit et, ultra omnem spem, illas exaudit Suum resuscitans Filium. Sic drama orationis in creationis et salutis Oeconomia adimpletur et consummatur. Psalterium nobis clavem huius dramatis praebet in Christo. In hodie Resurrectionis, Pater dicit: «Filius meus est tu; ego hodie genui te.
Postula a me, et
dabo tibi gentes hereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae» (
Ps 2,7-8).
Cf Act 13,33. Epistula ad Hebraeos locutionibus exprimit dramaticis quomodo Iesu oratio victoriam operetur salutis: « Qui in diebus carnis Suae, preces supplicationesque ad Eum, qui possit salvum Illum a morte facere, cum clamore valido et lacrimis offerens et exauditus pro Sua reverentia, et quidem cum esset Filius, didicit ex his quae passus est, oboedientiam; et, consummatus, factus est omnibus oboedientibus Sibi auctor salutis aeternae » (Heb 5,7-9).
[2607]
イエスはご自分が祈ることによって、祈ることをすでにわたしたちに教えておられます。わたしたちの祈りが神に向かう道は、御父にささげるイエスの祈りです。しかし福音書は、祈りに関するイエスの分かりやすい教えをわたしたちに伝えてくれています。教育者としてのイエスは、ありのままのわたしたちの手を取り、徐々に御父へと導いてくださいます。ご自分の後についてくる多くの人々に話しかけながら、祈りについてすでに旧約聖書に基づいて知っていることから始めて、近づいている神の国の新しさに向けて彼らの心を開かせます。ついで、たとえをもってこの新しさを明らかにします。最後に、ご自分の教会の中で祈りの教育者となるはずの弟子たちに対しては、御父や聖霊についてはっきりと話されます。
Cum Iesus orat, nos iam orare docet. Theologalis via nostrae orationis oratio Eius est ad Eius Patrem. Sed Evangelium explicitam Iesu doctrinam nobis tradit de oratione. Tamquam paedagogus, nos ibi assumit, ubi sumus, et modo progressivo nos ad Patrem ducit. Iesus, Se dirigens ad turbas quae Eum sequuntur, ab illo procedit quod eaedem iam de oratione secundum Vetus noscunt Foedus et eas ad Regni venientis aperit novitatem. Deinde illis hanc novitatem revelat parabolis. Denique discipulis, qui orationis in Eius Ecclesia esse debebunt paedagogi, aperte de Patre loquetur et de Spiritu Sancto.