[2838]
この願いは意外な感じがするものです。もしも「わたしたちの罪をおゆるしください」という最初の部分だけであったなら、それは主の祈りの最初の三つの願いの中に暗に含まれていることになるでしょう。キリストの犠牲は「罪のゆるしを得させるためのもの」だからです。しかし、その後に続く文章に基づけば、わたしたちの願いは先に一つの要求に応じなければ聞き入れられないことになります。願いは未来に向けられており、わたしたちが人をゆるすことが前提条件となっているのです。願いとゆるしとを結びつけるのが、「ように」(新しい口語訳の祈りでは、「も」という語の中にその意味が込められています)ということばなのです。
Haec petitio admirationem movet. Si solummodo primum sententiae implicaret membrum — «Dimitte nobis debita nostra» —, in tribus primis petitionibus Orationis Domini posset implicite includi, quia Christi sacrificium «in remissionem peccatorum» est. Attamen, iuxta secundum sententiae membrum, nostra petitio non exaudietur nisi prius cuidam responderimus exigentiae. Nostra petitio se vertit ad futurum, nostra responsio praecessisse debet; quoddam eas coniungit verbum: «sicut».
[2839]
わたしたちは大胆な信頼を抱いて主の祈りを唱え始めました。み名が聖とされますようにと願いながら、自分たちがますます聖なる者にしていただけるようにと願いました。しかし、洗礼の白衣をまとってからも、わたしたちは罪を犯し、神に背き続けています。そこでこの第五の願いでは、放蕩息子のように御父のもとに戻りn117、徴税人のように自分が罪びとであることを認めるのですn118。わたしたちの願いは一種の「告白」で始まりますが、その中でわたしたちは自分の惨めさと御父のあわれみとを公言します。わたしたちの希望は揺るぎません。御子によって、「あがない、すなわち罪のゆるしを得ている」(コロサイ1∙14)からですn119。わたしたちは神のゆるしの効果的で疑うことのできないしるしを、教会の秘跡の中に見いだしていますn120。
Audaci fiducia, Patrem nostrum orare incepimus. Eum supplicantes ut Nomen Eius sanctificetur, ab Eo petivimus ut semper magis sanctificemur. Sed, licet veste baptismali superinduti, peccare nosque a Deo avertere non desinimus. Nunc in hac nova petitione, ad Eum redimus, tamquam filius prodigus,340 et nos coram Eo agnoscimus peccatores, sicut publicanus.341 Nostra petitio quadam incipit «confessione» qua simul nostram miseriam Eiusque confitemur misericordiam. Firma est nostra spes, quia, in Eius Filio, «habemus Redemptionem, remissionem peccatorum» (Col 1,14).342 Efficax et indubium remissionis Eius signum in sacramentis invenimus Ecclesiae Eius.343
[2840]
ところが恐ろしいことに、このあふれるあわれみというものは、わたしたちの感情を傷つけている人々をわたしたちがゆるさない限り、わたしたちの心に流れ込むことはできません。愛はキリストのからだと同じように、分割できないものなのです。見える兄弟姉妹を愛さないで、見えない神を愛することはできませんn121。わたしたちは自分の兄弟姉妹をゆるすことを拒んで心を閉ざし、そのかたくなさによって神の慈愛を心に入り込ませないようにします。これに反し、自分の罪を告白すれば、わたしたちの心は御父の恵みに開かれるのです。
Iam vero, et hoc quidem metuendum est, hic misericordiae fluxus nostrum cor nequit penetrare, dum illis non pepercerimus qui nos offenderunt. Amor, sicut corpus Christi, est indivisibilis: nequimus diligere Deum quem non videmus, nisi diligamus fratrem, sororem, quos videmus.344 Nostrum cor, nostris fratribus et sororibus indulgere recusans, occluditur, eius durities illud misericordi Patris amori impenetrabile reddit; in nostri peccati confessione, cor nostrum aperitur gratiae Eius.
[2841]
この願いはきわめて重要なので、イエスは山上の説教の中で詳しく説明しておられますn122。人間は契約の神秘のもっとも厳しい要求にこたえることは不可能ですが、「神は何でもできる」(マタイ19∙26)のです。
Haec petitio tanti momenti est, ut ea una sit ad quam Dominus redit quamque Ipse in sermone evolvit montano.345 Capitalis haec mysterii Foederis exigentia homini est impossibilis. «Apud Deum autem omnia possibilia sunt» (Mt 19,26).
[2842]
この「ように」ということばは、イエスの教えの中でここだけに見られるものではありません。「あなたがたの天の父が完全であられるように、あなたがたも完全な者となりなさい」(マタイ5∙48)、「あなたがたの父があわれみ深いように、あなたがたもあわれみ深い者となりなさい」(ルカ6∙36)、「あなたがたに新しいおきてを与える。互いに愛し合いなさい。わたしがあなたがたを愛したように、あなたがたも互いに愛し合いなさい」(ヨハネ13∙34)、などという箇所にも出てきます。神の模範にただ外面的に従おうとするだけでは、主のおきてを守ることはできません。おきてを守るためには、神の聖性、あわれみ、愛に、「心底から」、いのちがけであずかるべきです。わたしたちがその導きに従って「生きている」(ガラテヤ5∙25)霊だけが、キリスト・イエスのうちにある思いを「わたしたちのもの」にすることがおできになりますn123。そのとき、「神がキリストによって〔わたしたちを〕ゆるしてくださったように、ゆるし合〔って〕」(エフェソ4∙32)、ゆるしが一つのものになることができるのです。
Hoc «sicut» non est unicum in Iesu doctrina: «Estote ergo vos perfecti, sicut Pater vester caelestis perfectus est» (Mt 5,48). «Estote misericordes, sicut et Pater vester misericors est» (Lc 6,36). «Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem; sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem» (Io 13,34). Observantia mandati Domini est impossibilis, si agitur de exemplari divino extrinsece imitando. Agitur de vitali atque «ex imo corde» provenienti participatione sanctitatis, misericordiae, amoris Dei nostri. Solus Spiritus, quo «vivimus» (Gal 5,25), potest efficere «nostros» eosdem sensus qui in Christo Iesu fuerunt.346 Tunc veniae unitas possibilis fit, «donantes invicem, sicut et Deus in Christo donavit vobis» (Eph 4,32).
[2843]
こうして、極限まで愛し抜く愛n124というゆるしについてのイエスのことばが生きたものとなります。教会共同体に関するイエスの教えを具体的に示す情け容赦のない家来についてのたとえ話n125は、「あなたがたの一人ひとりが心から兄弟をゆるさないなら、わたしの天の父もあなたがたに同じようになさるであろう」ということばで終わっています。実に、ゆるすかゆるさないかはすべて「心の奥底」で決められるのです。侮辱をまったく意に介さず、忘れてしまうなどということはわたしたちの力だけではできません。しかし、すべてを聖霊にゆだねた心であれば、受けた傷をあわれみに転じ、侮辱を執り成しに変えて記憶を清めることができるのです。
Sic vitam accipiunt Domini verba de remissione, de hoc amore qui amat usque ad amoris finem.347 Servi immisericordis parabola, quae Domini coronat doctrinam de communione ecclesiali,348 his verbis concludit: «Sic et Pater meus caelestis faciet vobis, si non remiseritis unusquisque fratri suo de cordibus vestris». Ibi, revera, in «imo corde» omnia ligantur et solvuntur. In potestate nostra non est offensam non amplius sentire eamque oblivisci; sed cor quod Spiritui Sancto se offert, vulnus in compassionem vertit atque memoriam purificat, offensam in intercessionem transformans.
[2844]
キリスト教の祈りは敵をゆるすほどに徹底したものとなりますn126。この祈りによって弟子は師に似た者となり、変容させられます。ゆるしはキリスト教の祈りのいわば頂点です。祈りのたまものは、神のあわれみに感応した心の持ち主でなければ受け取ることはできません。ゆるしはまた、愛が罪よりも強いものであることもこの世で証明します。あらゆる時代の殉教者が、このイエスの愛をあかししています。ゆるしこそが神の子らと御父との、また人間相互のn127和解の基本的な条件なのですn128。
Oratio christiana usque ad inimicorum veniam procedit.349 Transfigurat discipulum, eumdem Eius Magistro configurando. Venia quoddam culmen est orationis christianae; orationis donum solummodo in corde compassioni divinae conformi recipi potest. Venia etiam testatur, amorem, in nostro mundo, peccato esse fortiorem. Hesterni et hodierni martyres hoc Iesu ferunt testimonium. Venia condicio fundamentalis est Reconciliationis350 filiorum Dei cum eorum Patre et hominum inter se.351
[2845]
本質的に神のものであるこのゆるしには、限界も度合いもありませんn129。「加害」(ルカ11章4節では「罪」、マタイ6章12節では「負い目」となっています)という点では、わたしたちは皆つねに負い目を持つ者なのです。「互いに愛し合うことのほかは、だれに対しても借りがあってはなりません」(ローマ13∙8)。聖三位の交わりが、あらゆる関係の正しさの源であり、基準ですn130。それは祈りの中で、とくにエウカリスチアの中ではっきりと表されますn131。
「神は不和な者のささげものを受け入れられず、まず祭壇から退いて兄弟と仲直りをすることを命じられています。それは、平和な心でささげられた祈りによって神をなだめることができるようにするためです。神にもっともよみされるささげものは、わたしたちの平和であり、兄弟としての同心一致であり、父と子と聖霊の一致に基づいて一つに集められた民なのです」n132。
Haec venia essentialiter divina nullum habet limitem nullamque mensuram.
352 Si de «offensis» agitur (de «peccatis» secundum
Lc 11,4 vel de «debitis» secundum
Mt 6,12), revera omnes semper sumus debitores: «Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis» (
Rom 13,8). Sanctae Trinitatis communio fons est et regula veritatis cuiuslibet relationis.
353 Eadem fit vita in oratione, praesertim in Eucharistia:
354 « Nec sacrificium Deus recipit dissidentis et ab altari revertentem prius fratri reconciliari iubet, ut pacificis precibus et Deus possit esse pacatus. Sacrificium Deo maius est pax nostra et fraterna concordia et de unitate Patris et Filii et Spiritus Sancti plebs adunata ».355