[595]
エルサレムの宗教的指導者の間には、ファリサイ派のニコデモ421や、アリマタヤ出身の有力者ヨセフ422のように、ひそかにイエスの弟子であった人がいただけではなく、以前からイエスについての意見が分かれていて423、ヨハネ福音書に記されているように、受難の直前でさえ、不完全ながら「議員の中にもイエスを信じる者は多かった」(ヨハネ12∙42)のです。したがって、聖霊降臨の後「祭司も大勢この信仰に入り」(使徒言行録6∙7)、「ファリサイ派の数名が信者になり」(使徒言行録15∙5)、聖ヤコブが「幾万人ものユダヤ人が信者になって、皆熱心に律法を守っています」(使徒言行録21∙20)と聖パウロにいうことができたのも、驚くに足りません。
Inter religiosas Hierosolymorum auctoritates non inventi sunt solummodo Pharisaeus Nicodemus423 et procer Ioseph ab Arimathaea qui discipuli Iesu fuerunt secreto,424 sed diu dissensiones circa Eum exortae sunt425 ita ut, pridie ante passionem, sanctus Ioannes dicere potuerit: «Ex principibus multi crediderunt in Eum», licet modo valde imperfecto (Io 12,42). Hoc prorsus mirandum non est si consideretur immediate post Pentecosten «multa etiam turba sacerdotum oboediebat fidei» (Act 6,7) et erant «quidam de haeresi Pharisaeorum, qui crediderant» (Act 15,5) ita ut sanctus Iacobus sancto Paulo dicere potuerit: «Vides, frater, quot milia sint in Iudaeis, qui crediderunt, et omnes aemulatores sunt Legis» (Act 21,20).
[596]
エルサレムの宗教的指導者の間では、イエスに対してどのような態度にでるべきか、意見の一致が見られませんでした424。ファリサイ派の人々は、イエスに従う人たちを破門すべきであると主張しました425。「このままにしておけば、皆が彼を信じるようになる。そして、ローマ人が来て、我々の神殿も国民も滅ぼしてしまうだろう」(ヨハネ11∙48)と懸念する者たちに、大祭司カイアファは預言しながら、「一人の人間が民の代わりに死に、国民全体が滅びないで済むほうが、あなたがたに好都合だとは考えないのか」(ヨハネ11∙50)と提案しました。最高法院は、イエスを瀆聖者として死刑にすべきだと宣言しました426が、処刑する権利を持たなかったため427、政治的反逆のかどでローマ総督に引き渡しました428。こうしてイエスは、「暴動のかどで」(ルカ23∙19)告発されたバラバと同列に置かれます。大祭司たちは、政略的な脅迫の手でピラトにイエスの処刑を迫りました429。
Auctoritates Hierosolymorum religiosae circa modum procedendi qui relate ad Iesum adhibendus erat, unanimes non fuerunt.426 Pharisaei excommunicationem minati sunt illis qui Eum sequerentur.427 Eis qui timebant: «Omnes credent in Eum, et venient Romani et tollent nostrum locum et gentem!» (Io 11,48), summus sacerdos Caiphas prophetans proposuit: «Expedit vobis, ut unus moriatur homo pro populo, et non tota gens pereat!» (Io 11,50). Synedrium, cum Iesum reum mortis declarasset428 tamquam blasphemum, ius tamen ad mortem indicendam cum perdidisset,429 Iesum Romanis tradit Ipsum de seditione politica accusans,430 id quod Eum in comparationem ducet cum Barabba «propter seditionem» (Lc 23,19) accusato. Summi etiam sacerdotes politicas in Pilatum exercent minationes ut Iesum damnet capitis.431
[597]
福音書の叙述に見られるように、イエスの裁判は歴史的には複雑な出来事でした。したがって、神だけがご存じである裁判の当事者たち(ユダ、最高法院、ピラト)個人の罪がどうであろうと、また、操られた群衆が死刑にすべきだと叫んだり
430、聖霊降臨の後に使徒たちが回心を促しながらユダヤ人たちの態度を非難したとしても、イエスの死の責任をエルサレムのユダヤ人全体に帰すことはできません
431。ご自分を殺す人たちを十字架上でゆるされたイエスも
432、イエスの考えに従って語ったペトロも、指導者を含むエルサレムのユダヤ人が「無知」のためにイエスを殺したことを認めました
433。ましてや、「その血の責任は、我々と子孫にある」(マタイ27∙25)と全群衆が叫んだからといって
434、イエスの死の責任をあらゆる時代の、あらゆる場所のユダヤ人にまで及ぼすことはできません。
教会は第2バチカン公会議で、次のように宣言しました。「キリストの受難の際に犯されたことの責任を、その当時のユダヤ人すべてに無差別に負わせたり、今日のユダヤ人に負わせることはできません。……ユダヤ人は神から排斥された者とか、のろわれた者とか、あたかも聖書から結論されるかのようにいってはなりません」435。
Ratione habita multiplicitatis historicae processus Iesu, quae in narrationibus evangelicis manifestatur, et quodcumque est personale peccatum actorum processus (Iudae, Synedrii, Pilati) quod solus Deus novit, non potest universitati Iudaeorum Hierosolymorum responsabilitas tribui, non obstantibus clamoribus multitudinis circumventae
432 vel incusationibus generalibus quae post Pentecosten in hortationibus ad conversionem continentur.
433 Iesus Ipse in cruce dans veniam
434 et Petrus post Eum rationem habuerunt «ignorantiae»
435 Iudaeorum Hierosolymorum et etiam ducum eorum. Adhuc minus licet, a clamore populi procedendo: «Sanguis Eius super nos et super filios nostros» (
Mt 27,25), qui formulam significat ratihabitionis,
436 responsabilitatem ad alios Iudaeos extendere in spatio et tempore:
Eodem modo Ecclesia in Concilio Vaticano II declaravit: « Ea quae in passione Eius perpetrata sunt nec omnibus indistincte Iudaeis tunc viventibus, nec Iudaeis hodiernis imputari possunt. [...] Iudaei [...] neque ut a Deo reprobati neque ut maledicti exhibeantur, quasi hoc ex sacris Litteris sequatur ».437
[598]
教会は教導職に携わる人々の教えや聖人たちの証言に基づき、「罪びとたちこそ、キリストが忍ばれたすべての苦痛を招いた責任者であり、協力者であった」
436ことをつねに意識していました。教会は、わたしたちの罪がキリストご自身を傷つけるという事実を念頭において
437、ためらうことなく、イエスの死の苦しみに対するもっとも重い責任はキリスト者にあると考えています。それにもかかわらず、キリスト者はその責任をあまりにもしばしばユダヤ人に押しつけてきました。
「わたしたちはいつも繰り返し罪を犯す人々を、この恐ろしい罪の犯人とみなさなければなりません。イエス・キリストに十字架の責め苦を与えたのがわたしたちの罪である以上、過ちと悪に陥る人々は、確かに、罪によって、自分の心におられる神の御子を改めて十字架につけ、侮辱するのです。この場合、わたしたちの罪はユダヤ人の罪よりも重いことを認めなければなりません。事実、使徒パウロがいっているように、ユダヤ人は、もし理解していたら、栄光の主を十字架につけはしなかったはず(一コリント2∙8)だからです。これに反して、わたしたちは彼を知っていると宣言しています。ですから、わたしたちがわたしたちの行為によって神の御子を否認するとき、何らかの形で殺害者として御子に手をかけているのです」438。
「キリストを十字架につけたのは悪魔ではありません。あなたこそ、悪徳と罪を大いに楽しむことによって、悪魔とともにキリストを十字架につけたのであり、今もなお、それを続けています」439。
Ecclesia in fidei suae Magisterio et in testimonio sanctorum suorum nunquam huiusmodi est oblita veritatis: «poenarum omnium quas [Christus] pertulit, peccatores et auctores et ministri fuerunt».
438 Ratione habita de eo quod nostra peccata Christum Ipsum attingunt,
439 Ecclesia christianis maximam responsabilitatem non dubitat imputare in Iesu supplicio, qua responsabilitate ipsi nimis frequenter solos gravaverunt Iudaeos:
« Hac culpa omnes teneri iudicandum est qui in peccata saepius prolabuntur. Nam, cum peccata nostra Christum Dominum impulerint ut crucis supplicium subiret, profecto qui in flagitiis et sceleribus volutantur, rursus, quod in ipsis est, crucifigunt in semetipsis Filium Dei, et ostentui habent. Quod quidem scelus eo gravius in nobis videri potest, quam fuerit in Iudaeis, quod illi, eodem Apostolo teste, si cognovissent, numquam Dominum gloriae crucifixissent (1 Cor 2,8); nos autem et nosse Eum profitemur, et tamen factis negantes, quodammodo violentas Ei manus videmur inferre ».440
« Et etiam daemones non crucifixerunt Eum, sed tu cum ipsis crucifixisti Eum et adhuc crucifigis delectando in vitiis et peccatis ».441
[599]
イエスの非業の死は、さまざまな事情が不幸に絡み合った偶然の結果ではありません。それは神の計画の神秘に属します。聖霊降臨の日、聖ペトロが初めての説教で、「神は、お定めになった計画により、あらかじめご存じの上で」(使徒言行録2∙23)このかたを彼らに引き渡されたと、エルサレムのユダヤ人に説明しているとおりです。ただし聖書のこの表現は、イエスを引き渡した者たち440は神によって前もって定められたことをただ筋書どおりに実行したにすぎない、といっているのではありません。
Violenta mors Iesu in infelici adiunctorum concursu fructus casus non fuit. Ea ad mysterium consilii pertinet Dei, ut sanctus Petrus Iudaeis Hierosolymorum explicat inde a suo primo Pentecostes sermone: Hic «definito consilio et praescientia Dei» traditus est (Act 2,23). Hic biblicus loquendi modus non significat eos, qui Iesum tradiderunt,442 solummodo passivos fuisse executores scenae in antecessu a Deo scriptae.
[600]
時の一刻一刻は、神の目には現在です。したがって、「予定」の永遠の計画には、神の恵みに対する各自の自由な応答が含まれています。「事実、この都で、ヘロデとポンティオ・ピラトは、異邦人やイスラエルの民と一緒になって、あなたが油を注がれた聖なるしもべイエスに逆らいました441。そして、実現するようにとみ手とみ心によってあらかじめ定められていたことを、すべて行ったのです」(使徒言行録4∙27-28)。神は、ご自分の救いの計画を実現するように442、こうした人たちの無分別から生じる行為を妨げなかったのです443。
Omnia temporis momenta in sua actualitate praesentia sunt Deo. Ipse igitur consilium Suum «praedestinationis» stabilit aeternum, liberum uniuscuiusque hominis gratiae Suae responsum includens in eo: «Convenerunt enim vere in civitate ista adversus sanctum puerum Tuum Iesum, quem unxisti, Herodes et Pontius Pilatus cum gentibus et populis Israel,443 facere, quaecumque manus Tua et consilium praedestinavit fieri» (Act 4,27-28). Deus actus ex eorum caecitate ortos permisit444 ad Suum consilium adimplendum salutis.445
[601]
「正しいしもべ」の死刑による神の救いの計画444は、以前から聖書の中で、普遍的あがないの神秘、すなわち、人間を罪の奴隷の状態から解放するあがないの神秘として告げられていました445。聖パウロは、自分が「受けた」という信仰宣言の中で446、「キリストは、聖書に書いてあるとおりわたしたちの罪のために死んだ」(一コリント15∙3)と述べています447。イエスのあがないの死は、とくに、イザヤ書にある苦しむしもべの預言を実現しました448。イエスご自身、自らの生と死の意味を、この苦しむしもべに照らして述べておられます449。復活の後イエスは、エマオの弟子たちに450、ついで使徒たちに451、このような聖書の説明をなさいました。
Hoc divinum salutis consilium occisionis «Iusti Servi»446 in antecessum erat in Scriptura nuntiatum tamquam mysterium Redemptionis universalis, id est, Redemptionis quae homines a peccati liberat servitute.447 Sanctus Paulus, in quadam fidei confessione, quam dicit se «accepisse»,448 profitetur «quoniam Christus mortuus est pro peccatis nostris secundum Scripturas» (1 Cor 15,3).449 Mors Christi redemptiva peculiariter prophetiam Servi adimplet patientis.450 Iesus Ipse sensum Suae vitae et Suae Mortis sub luce Servi patientis praesentavit.451 Post Suam Resurrectionem, hanc Scripturarum interpretationem discipulis Emmaus,452 deinde ipsis dedit Apostolis.453
[602]
したがってペトロは、神の救いの計画に対する使徒たちの信仰を、次のように表すことができました。「あなたがたが先祖伝来のむなしい生活からあがなわれたのは、金や銀のような朽ち果てるものにはよらず、きずや汚れのない小羊のようなキリストの尊い血によるのです。キリストは、天地創造の前からあらかじめ知られていましたが、この終わりの時代に、あなたがたのために現れてくださいました」(一ペトロ1∙18-20)。原罪に続く人々の罪は、死をもって罰せられます452。神は御子を奴隷の身分で453、すなわち、罪のゆえに堕落し、死に定められた人間の身分で454遣わすことにより、「罪と何のかかわりもないかたを、わたしたちのために罪となさいました。わたしたちはそのかたによって、神の義を得ることができたのです」(二コリント5∙21)。
Consequenter potest sanctus Petrus fidem apostolicam in consilium divinum salutis sic exprimere: «Redempti estis de vana vestra conversatione a patribus tradita [...] pretioso sanguine quasi Agni incontaminati et immaculati Christi, praecogniti quidem ante constitutionem mundi, manifestati autem novissimis temporibus propter vos» (1 Pe 1,18-20). Hominum peccata quae peccatum consequuntur originale, morte puniuntur.454 Suum proprium Filium in forma servi mittens,455 in forma nempe humanitatis lapsae et morti propter peccatum destinatae,456 Deus «Eum, qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit, ut nos efficeremur iustitia Dei in Ipso» (2 Cor 5,21).
[603]
イエスご自身は、とがめを受けるような罪を犯されませんでした455。しかし、御父とともにつねに抱いていたあがないをもたらす愛によって456、罪のために神から離反しているわたしたちの境遇を引き受け、十字架上ではわたしたちの一人として、「わが神、わが神、なぜわたしをお見捨てになったのですか」(マルコ15∙34)と叫ぶことができたのです457。このように、神は御子を、わたしたち罪びとの連帯責任者となって、「わたしたちすべてのために、その御子をさえ惜しまずに死に渡され」(ローマ8∙32)、わたしたちが「御子の死によって神と和解させていただ〔ける〕」(ローマ5∙10)ようにしてくださったのです。
Iesus reprobationem non cognovit ac si Ipse peccasset.457 Sed in amore redemptivo qui Eum semper Patri uniebat,458 nos assumpsit in nostri peccati deviatione relate ad Deum ita ut nomine nostro dicere potuerit in cruce: «Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquisti me?» (Mc 15,34).459 Cum sic Eum nobis peccatoribus coniunxisset, Deus «Filio Suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit Illum» (Rom 8,32) ut simus «reconciliati [...] Deo per Mortem Filii Eius» (Rom 5,10).
[604]
神はわたしたちの罪のために御子を死に渡して、わたしたちのための計画がわたしたちのすべての功績に先だついつくしみの愛のはからいであることを示されました。「わたしたちが神を愛したのではなく、神がわたしたちを愛して、わたしたちの罪を償ういけにえとして、御子をお遣わしになりました。ここに愛があります」(一ヨハネ4∙10)458。「わたしたちがまだ罪びとであったとき、キリストがわたしたちのために死んでくださったことにより、神はわたしたちに対する愛を示されました」(ローマ5∙8)。
Deus Filium Suum pro nostris tradens peccatis, manifestat Suum consilium circa nos consilium esse benevolentis amoris qui meritum ex parte nostra praecedit omne: «In hoc est caritas, non quasi nos dilexerimus Deum, sed quoniam Ipse dilexit nos et misit Filium Suum propitiationem pro peccatis nostris» (1 Io 4,10).460 «Commendat autem Suam caritatem Deus in nos, quoniam, cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est» (Rom 5,8).
[605]
この愛はだれをも除外しない愛です。イエスは迷い出た羊のたとえの結びで、そのことを指摘しておられます。「そのように、これらの小さな者が一人でも滅びることは、あなたがたの天の父のみ心ではない」(マタイ18∙14)。イエスは「多くの人の身代金として自分のいのちをささげる」(マタイ20∙28)と言明されます。この「多くの人」というのは限定語ではありません。人類を救うためにご自分を死に渡されるただ一人のあがない主に、人類全体を対照させているのです459。教会は使徒たちに続いて460、キリストは例外なしにすべての人のために死なれたと教えます。「〔キリストは〕過去、現在、未来のすべての人間のために苦しみました」461。
Hic amor exceptionem non habet. Iesus id in conclusione parabolae amissae ovis in memoriam revocavit: «Sic non est voluntas ante Patrem vestrum, qui in caelis est, ut pereat unus ex pusillis istis» (Mt 18,14). Asseverat Se «dare animam Suam Redemptionem pro multis» (Mt 20,28). Haec ultima dictio restrictiva non est: illa humanitatis complexum uni Personae opponit Redemptoris qui Se dat ut illam salvet.461 Ecclesia, Apostolos sequens,462 Christum docet pro omnibus hominibus sine ulla exceptione mortuum esse: «Nullus est, fuit vel erit homo, pro quo [Christus] passus non fuerit».463
[606]
自分の意志を行うためではなく、お遣わしになったかたのみ旨を行うために天からくだった神の御子は462、「世に来られたときに、次のようにいわれたのです。……『ごらんください。わたしは来ました。……神よ、み心を行うために。』……このみ心に基づいて、ただ一度イエス・キリストのからだがささげられたことにより、わたしたちは聖なる者とされたのです」(ヘブライ10∙5-10)。神の御子は人となられた最初の瞬間から、ご自分のあがないの使命の中で実現するという神の救いの計画を引き受けられます。「わたしの食べ物とは、わたしをお遣わしになったかたのみ心を行い、そのわざを成し遂げることである」(ヨハネ4∙34)。「全世界の罪を償う」(一ヨハネ2∙2)ためのイエスの自己奉献は、御父との愛の交わりを表すものです。「わたしはいのちを捨てる。それゆえ、父はわたしを愛してくださる」(ヨハネ10∙17)。「わたしが父を愛し、父がお命じになったとおりに行っていることを、世は知るべきである」(ヨハネ14∙31)。
Filius Dei qui descendit de caelo, non ut faciat voluntatem Suam sed voluntatem Eius qui misit Illum,464 «ingrediens mundum dicit: [...] Ecce venio [...] ut faciam, Deus, voluntatem Tuam; [...] in qua voluntate sanctificati sumus per oblationem corporis Christi Iesu in semel» (Heb 10,5-10). Filius a primo instanti Incarnationis Suae consilium divinae salutis amplectitur in Sua missione redemptrice: «Meus cibus est, ut faciam voluntatem Eius, qui misit me, et ut perficiam opus Eius» (Io 4,34). Iesu sacrificium «pro [peccatis] totius mundi» (1 Io 2,2) expressio est Suae amoris communionis cum Patre: «Propterea me Pater diligit, quia ego pono animam meam» (Io 10,17). Oportet «ut cognoscat mundus quia diligo Patrem, et sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio» (Io 14,31).
[607]
イエスの全生涯は、御父のあがないをもたらす愛の計画をまっとうする望みに駆り立てられたものでした463。人となられたのは、あがないのために受難を受諾するためだったからです。「『父よ、わたしをこの時から救ってください』〔といおうか〕。しかし、わたしはまさにこの時のために来たのだ」(ヨハネ12∙27)。「父がお与えになった杯は、飲むべきではないか」(ヨハネ18∙11)。さらに十字架上では、すべてが「成し遂げられる」(ヨハネ19∙30)前に、「渇く」(ヨハネ19∙28)といわれます。
Hoc optatum amplectendi consilium amoris redemptivi Patris totam Iesu animat vitam,465 quia Eius passio redemptrix est Incarnationis Eius ratio: «Pater, salvifica me ex hora hac? Sed propterea veni in horam hanc» (Io 12,27). «Calicem, quem dedit mihi Pater, non bibam illum?» (Io 18,11). Et adhuc in cruce ante quam totum «consummatum est» (Io 19,30), dicit: «Sitio» (Io 19,28).
[608]
洗礼者ヨハネは、罪びとと並んで自分のもとに来られたイエスに洗礼を授けてから464、イエスのうちに世の罪を取り除く小羊を認めて、それを人々に知らせました465。こうして、イエスは口を開かず、ほふり場に引かれ466、多くの人の罪を担う467苦しむしもべであり、また、エジプトからの過越でイスラエル民族のあがないの象徴となった過越の小羊468であることを明らかにしたのです。キリストの全生涯は、仕え、また多くの人の身代金として自分のいのちをささげる、というその使命を表しています469。
Ioannes Baptista in Iesu, postquam Ei inter peccatores baptisma donare acceptaverat,466 vidit et monstravit Agnum Dei, qui tollit peccatum mundi.467 Sic manifestat Iesum esse simul Servum patientem qui silens permittit ad lanienam Se duci468 et peccatum portat multorum,469 et Agnum Paschalem, symbolum Redemptionis Israel in primo Paschate.470 Tota Christi vita Suam missionem exprimit: ministrare et dare animam Suam Redemptionem pro multis.471
[609]
イエスは人々に対する御父の愛を、人間としてのご自分の心に受け入れ、人々を「この上なく愛し抜かれ」(ヨハネ13∙1)ました。「友のために自分のいのちを捨てること以上に大きな愛はない」(ヨハネ15∙13)からです。こうして、イエスの人性は苦しみと死に臨んで、人々の救いを望まれる神の愛の自由で完全な道具となりました470。実際、イエスは、御父と御父が救おうとされる人間への愛によって、自由に受難と死を受け入れられたのです。「だれもわたしからいのちを奪い取ることはできない。わたしは自分でそれを捨てる」(ヨハネ10∙18)。ご自分から進んで死に向かわれたときの、神の御子のあの威厳に満ちた自由は、ここに由来します471。
Iesus in corde Suo humano amorem Patris amplectens erga homines, «in finem dilexit eos» (Io 13,1), quia «maiorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam quis ponat pro amicis suis» (Io 15,13). Sic Eius humanitas in passione et in Morte instrumentum liberum effecta est et perfectum Eius amoris divini, qui hominum vult salutem.472 Revera passionem Suam Suamque Mortem libere accepit ob amorem Patris Sui et hominum, quos Ipse salvare vult: «Nemo tollit [...] [animam meam] a me, sed ego pono eam a meipso» (Io 10,18). Inde suprema Filii Dei libertas, cum Ipse pergit Mortem versus.473
[610]
イエスは「引き渡される夜」(一コリント11∙23)、十二使徒とともに472食事を取られた間に、ご自分の自由な奉献を最高度に表されました。イエスは受難の前夜、まだ捕らえられていなかったとき、この使徒たちとの最後の晩さんを、人々の救いのために自ら進んで行われる御父への奉献の記念とされました473。「これは、あなたがたのために与えられるわたしのからだである」(ルカ22∙19)。「これは、罪がゆるされるように、多くの人のために流されるわたしの血、契約の血である」(マタイ26∙28)。
Iesus Suam liberam oblationem quam maxime expressit in convivio cum duodecim Apostolis manducato474 «in qua nocte tradebatur» (1 Cor 11,23). Iesus pridie passionis Suae, cum liber adhuc erat, ex hac ultima Cena cum Apostolis Suis memoriale fecit Suae voluntariae oblationis ad Patrem475 pro hominum salute: «Hoc est corpus meum, quod pro vobis datur» (Lc 22,19). «Hic est [...] sanguis meus Novi Testamenti, qui pro vobis effunditur in remissionem peccatorum» (Mt 26,28).
[611]
イエスがこのときに制定されたエウカリスチアは、ご自分のいけにえの記念となりました474。イエスはご自身の奉献に使徒たちを組み入れ、この奉献を永続させるようお命じになります475。こうして、イエスは使徒たちを新しい契約の祭司に定められたのです。「彼らのために、わたしは自分自身をささげます。彼らも、真理によってささげられた者となるためです」(ヨハネ17∙19)476。
Eucharistia quam Ipse in hoc momento instituit, «memoriale»476 erit Eius sacrificii. Iesus Apostolos in Sua propria includit oblatione et ab illis petit ut illam perpetuent.477 Sic Iesus Suos Apostolos sacerdotes instituit Novi Testamenti: «Pro eis ego sanctifico meipsum, ut sint et ipsi sanctificati in veritate» (Io 17,19).478
[612]
イエスは、最後の晩さんでご自分を前もってささげられた新しい契約の杯を477、続くゲツセマネの苦悩の中で御父の手から受け取られ478、「死に至るまで従順でした」(フィリピ2∙8)479。イエスは「父よ、できることなら、この杯をわたしから過ぎ去らせてください」(マタイ26∙39)と祈られます。このように、イエスはご自分の人性にとって死がいかに恐ろしいものであるかを表しておられます。事実、イエスの人性はわたしたちのそれと同様、永遠の生命に向けられています。ところがその人性は、わたしたちのそれとは違って、死を生じる罪480からまったく免れており481、またとくに、「いのちの導き手」482、「生きている者」483である神の御子によって担われているのです。御父のみ旨が行われることを人として受諾されたイエスは484、ご自分の死を、「十字架にかかって、自らその身にわたしたちの罪を」(一ペトロ2∙24)担ってくださるためのあがないの死として受け入れられました。
Iesus calicem Novi Testamenti, quod in Cena Seipsum offerens anticipaverat,479 deinde de manibus Patris accipit in Sua agonia in Gethsemani,480 «factus oboediens usque ad Mortem» (Phil 2,8).481 Iesus orat: «Pater mi, si possibile est, transeat a me calix iste...» (Mt 26,39). Sic horrorem exprimit quem Mors pro Sua natura repraesentat humana. Revera, haec, sicut nostra, ad vitam destinatur aeternam; praeterea, aliter quam nostra, est perfecte a peccato exempta,482 quod mortem causat;483 sed praesertim illa est a Persona divina «Ducis vitae»,484 «Viventis»,485 assumpta. Acceptans Sua voluntate humana ut Patris fiat voluntas,486 Suam Mortem acceptat quatenus redemptricem ut «peccata nostra Ipse» perferat «in corpore Suo super lignum» (1 Pe 2,24).
[613]
キリストの死は、世の罪を取り除く神の小羊による485人間の決定的あがないを成就した過越のいけにえ486であると同時に、新しい契約のいけにえであって487、これにより、人間は、多くの人の罪がゆるされるために流された血488によって神と和解し、神との交わりを回復しました489。
Christi mors simul est sacrificium Paschale, quod Redemptionem hominum adimplet definitivam487 per Agnum qui tollit peccatum mundi,488 et sacrificium Novi Testamenti,489 quod hominem iterum in communione ponit cum Deo490 illum cum Eo reconcilians per sanguinem pro multis effusum in remissionem peccatorum.491
[614]
キリストのいけにえは比類のないもので、あらゆるいけにえを完成させ、それらを超越するものです490。このいけにえはまず、父である神ご自身のたまものです。御父こそ、わたしたちをご自分と和解させるために、御子を死に渡されました491。それは同時に、人となられた神の御子の奉献であり、御子はわたしたちの不従順を償うため、自由に、愛をもって492、ご自分のいのちを493、聖霊によって494御父にささげられました。
Hoc Christi sacrificium est unicum et omnia sacrificia consummat et superat.492 Illud est imprimis donum Ipsius Dei Patris: Pater tradit Filium Suum ut nos Secum reconciliet.493 Simul est oblatio Filii Dei hominis facti qui libere et ob amorem494 Suam offert vitam495 Patri Suo per Spiritum Sanctum496 ad nostram reparandam inoboedientiam.
[615]
「一人の人の不従順によって多くの人が罪びととされたように、一人の従順によって多くの人が正しい者とされるのです」(ローマ5∙19)。イエスは死に至るまで従うことにより、多くの人の罪を担い、多くの人が正しい者とされるために彼らの罪を自ら負い、自分のいのちを償いのいけにえとしてささげる苦しむしもべの役をまっとうされました495。イエスはわたしたちの過ちの償いを果たし、わたしたちの罪のゆえに自ら御父に償いをささげられました496。
«Sicut [...] per inoboedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita et per unius oboedientiam iusti constituentur multi» (Rom 5,19). Iesus, per Suam oboedientiam usque ad Mortem, substitutionem adimplevit Servi patientis qui ponit in piaculum animam Suam, peccatum multorum ferens, quos iustificat iniquitates eorum portans.497 Iesus nostras reparavit culpas et Patri pro nostris satisfecit peccatis.498
[616]
キリストのいけにえにあがないと償いの価値をもたらしたのは、その限りない愛497にほかなりません。キリストはわたしたち皆を知り、愛してご自分のいのちを奉献されました498。「キリストの愛がわたしたちを駆り立ててい〔ま〕す。わたしたちはこう考えます。すなわち、一人のかたがすべての人のために死んでくださった以上、すべての人も死んだことになります」(二コリント5∙14)。人間はだれであれ、もっとも聖なる者であっても、すべての人間の罪を負い、すべての人のために自分をいけにえとしてささげることはできません。キリストは神の御子であって、あらゆる人間を超越すると同時に包括し、また全人類の頭でもあるので、いけにえとなってすべての人をあがなうことがおできになったのです。
Hic amor in finem499 sacrificio Christi confert valorem Redemptionis et reparationis, expiationis et satisfactionis. Ille nos omnes cognovit et amavit in vitae Suae oblatione.500 «Caritas [...] Christi urget nos, aestimantes hoc quoniam, si unus pro omnibus mortuus est, ergo omnes mortui sunt» (2 Cor 5,14). Nullus homo, etiamsi omnium esset sanctissimus, capax erat omnium hominum peccata sumendi super se seque offerendi in sacrificio pro omnibus. Exsistentia Personae divinae Filii in Christo, quae superat simulque amplectitur omnes personas humanas, et quae Eum Caput totius constituit humanitatis, Eius sacrificium redemptivum pro omnibus possibile facit.
[617]
トリエント公会議は、「キリストは十字架上での受難により、わたしたちを義とする功徳を積まれた」499と教え、永遠の救いの源500であるキリストのいけにえの比類のない性格を強調しました。教会は、「めでたし、わたしたちの唯一の希望である十字架よ!」501と歌って、十字架を崇敬します。
«Sua sanctissima passione in ligno crucis nobis iustificationem meruit»: docet Concilium Tridentinum,501 indolem efferens unicam sacrificii Christi tamquam auctoris salutis aeternae.502 Ecclesia autem crucem veneratur cantans: «O crux, ave, spes unica!».503
[618]
十字架の死は、神と人との唯一の仲介者
502であるキリストの比類のないいけにえです。しかし、キリストは、人となられた神のペルソナにおいて「ある意味で自らをすべての人間と一致させ」
503られたので、「神のみが知っておられる方法によって、すべての人に復活秘義にあずかる可能性を提供されます」
504。キリストはわたしたちのために苦しみを受け、その足跡に続くように模範を残し
505、弟子たちがそれぞれの十字架を背負って、ご自分に従うよう促しておられます
506。こうして、あがないの恩恵を受ける人々をご自分のあがないのいけにえにあずからせようとしておられます
507。これは、御母マリアによって最高度にまっとうされました。御母は他のだれよりも緊密に御子のあがないの苦しみの神秘にあずかられたのです
508。
「十字架のほかに、天に上るはしごはありません。」509
Crux unicum est sacrificium Christi unius mediatoris inter Deum et homines.
504 Sed quia, in Sua Persona divina incarnata, «cum omni homine quodammodo Se univit»,
505 hominibus «cunctis possibilitatem offert ut, modo Deo cognito, [...] Paschali mysterio consocientur».
506 Ipse Suos vocat discipulos ut tollant crucem suam et sequantur Eum,
507 quia Ipse passus est pro nobis, nobis relinquens exemplum ut sequamur vestigia Eius.
508 Ipse etenim Suo sacrificio redemptivo illos vult etiam sociare qui eius sunt primi beneficiarii. Hoc
509 adimpletur, modo supremo, in persona Matris Eius, quae, intimius quam quilibet alius, mysterio Eius passionis redemptricis est associata.
510 « Unica haec et vera est scala paradisi, nec praeter crucem alia superest qua in caelum ascendatur ».511
[619]
「キリストは、聖書に書いてあるとおりわたしたちの罪のために死なれました」(一コリント15∙3)。
«Christus mortuus est pro peccatis nostris secundum Scripturas» (1 Cor 15,3).
[620]
わたしたちの救いは、神が先にわたしたちを愛された神の愛によって実現されます。「神がわたしたちを愛して、わたしたちの罪を償ういけにえとして、御子をお遣わしになりました。ここに愛があります」(一ヨハネ4∙10)。「神は、キリストを通してわたしたちをご自分と和解させ〔られ〕ました」(二コリント5∙18)。
Nostra salus ex incepto amoris Dei erga nos profluit «quoniam Ipse dilexit nos et misit Filium Suum propitiationem pro peccatis nostris» (1 Io 4,10). «Deus erat in Christo mundum reconcilians Sibi» (2 Cor 5,19).
[621]
イエスはわたしたちの救いのために、自ら進んでご自分をささげられました。イエスはこの奉献を、最後の晩さんのときに「これは、あなたがたのために与えられるわたしのからだである」(ルカ22∙19)ということばで前もって示し、実現なさいました。
Iesus Se libere pro nostra obtulit salute. Ipse hoc significat donum et in antecessu ducit in rem dum ultima peragebatur Cena: «Hoc est corpus meum, quod pro vobis datur» (Lc 22,19).
[622]
キリストは「多くの人の身代金としてご自分のいのちをささげる」(マタイ20∙28)ため、すなわち、「弟子たちをこの上なく愛し抜かれる」(ヨハネ13∙1)ために来られました。それは、人々が先祖伝来のむなしい生活からあがなわれるためでした510。これこそが、キリストのあがないの意味であり目的なのです。
In hoc Christi consistit Redemptio: Ipse « venit [...] dare animam Suam Redemptionem pro multis» (Mt 20,28), id est, «Suos [...] in finem dilexit» (Io 13,1) ut redempti essent de vana sua conversatione a patribus tradita.512
[623]
イエスは「十字架の死に至るまで」(フィリピ2∙8)御父を愛し、御父に従い、苦しむしもべの贖罪の使命をまっとうし511、多くの人が正しい者とされるために彼らの罪を自ら負われました512。
Iesus, per Suam erga Patrem amore plenam oboedientiam «usque ad Mortem [...] crucis» (Phil 2,8), Suam missionem adimplet expiatricem513 Servi patientis qui iustificat multos et iniquitates eorum Ipse portat.514
[624]
イエスは、「神の恵みによって、すべての人のために」、「死」(ヘブライ2∙9)を味わわれたのです。救いの計画において、神がはからわれたことは、ただ御子が「わたしたちの罪のために死」(一コリント15∙3)なれるだけではなく、「死を味わわれる」ことでした。すなわち、御子は十字架上で息絶えた瞬間から復活されるまでの間に、死の状態、つまり、ご自分の霊魂と肉体との分離の状態を体験されました。この、埋葬されたまま死者のもとに下っておられるという、亡くなられたキリストの存在のありようは神秘です。それは、墓に納められたキリストが513宇宙全体に平和をもたらす514人類の救いを成就して515神の大安息516に入られたことを示す、聖土曜日の神秘です。
Ille «gratia Dei pro omnibus» gustavit «mortem» (Heb 2,9). Deus in Suo salutis consilio disposuit ut Filius Suus non solum moreretur «pro peccatis nostris» (1 Cor 15,3), sed etiam ut «gustaret mortem», id est, statum cognosceret mortis, statum separationis inter Suam animam et corpus Suum per tempus quod inter momentum comprehenditur in quo in cruce exspiravit et momentum in quo resurrexit. Hic Christi mortui status est mysterium sepulcri et descensus ad inferos. Est mysterium Sabbati Sancti in quo Christus in sepulcro positus515 magnam requiem Dei sabbaticam516 manifestat post salutis hominum consummationem517 quae universum pacificat mundum.518
[625]
キリストが墓にとどまられたことは、生前の苦しむことのできる状態と復活したキリストの現実の栄光の状態とが結びついていることを表しています。その「生きている」同じかたは、「わたしは一度は死んだが、見よ、世々限りなく生きて」(黙示録1∙18)いるということがおできになるのです。
「神(御子)は、人間本性の定めに従い、死が霊魂と肉体とを分離することを妨げられませんでした。しかし、復活によって両者を新たに相互に結びつけられました。こうして、ご自身が死と生の合流点となられ、死によって生じた人間本性の分解をご自分のうちでやめさせ、ご自身、分離したそれぞれの部分のための再結合の源となられました」517。
Permanentia Christi in sepulcro vinculum constituit reale inter statum Christi passibilem ante Pascha et Eius, Resuscitati, actualem statum gloriosum. Eadem Persona «Viventis» dicere potest: «Fui mortuus et ecce sum vivens in saecula saeculorum» (
Apc 1,18):
« Est autem hoc mysterium dispensationis Dei circa [Filii] Mortem et Resurrectionis ex mortuis quod morte quidem fuerit anima separata a corpore, et non prohibuerit necessariam naturae consequentiam; omnis autem rursus ad Se invicem reduxerit per Resurrectionem, adeo ut eis esset utriusque confinium, nempe mortis et vitae: ut qui in Se quidem statuerit naturam morte divisam, Ipse tamen fuerit principium unionis eorum quae sunt divisa ».519
[626]
殺された「いのちへの導き手であるかた」
518と「復活されて生きておられるかた」
519とは同一のかたなのですから、神の御子キリストが、死によって互いに分離されたご自分の霊魂と肉体とを担い続けられるのは当然のことでした。
「キリストの死の際に霊魂が肉体から分離したことで、キリストの唯一の位格(ペルソナ)が二つに分かれたわけではありません。キリストの肉体と霊魂は、当初からみことばのペルソナのうちに同じ資格で存在していました。死によって両者は分離しましたが、それぞれ、同一のみことばと結ばれていたのです」520。
Siquidem «Dux vitae» qui interfectus est
520 Idem utique est ac «Vivens qui resurrexit»,
521 necessarium est Personam Filii Dei assumere perrexisse animam Suam Suumque corpus inter se per mortem separata:
« Quamvis igitur Christus ut homo mortem obierit, sanctaque Ipsius anima ab immaculato corpore distracta sit, divinitas tamen a neutro, hoc est, nec ab anima, nec a corpore quoquo modo seiuncta est: neque propterea Persona una in duas divisa fuit. Siquidem et corpus et anima simul ab initio in Verbi Persona exsistentiam habuerunt; ac licet in morte divulsa sint, utrumque tamen eorum unam Verbi Personam, qua subsisteret, semper habuit ».522
[627]
キリストは、死によってこの世における人間としての生存を閉じました。したがって、キリストの死は真の死です。しかし、キリストの肉体は御子のペルソナと結ばれていましたから、他の人々のような死体とはなりませんでした。その肉体は「死に支配されたままでおられるなどということは、ありえなかった」(使徒言行録2∙24)ので、「神の力がキリストの肉体を腐敗から守った」521のです。キリストについては、「いのちある者たちの地から断たれた」(イザヤ53∙8)ともいえますし、また、「わたしのからだ〔は〕希望のうちに生きるであろう。あなたは、わたしの魂を陰府に捨てておかず、あなたの聖なる者を朽ち果てるままにしておかれない」(使徒言行録2∙26-27)522ともいうことができます。「三日目」(一コリント15∙4、ルカ24∙46)に起こったイエスの復活が523そのしるしです。なぜなら、腐敗は四日目から現れると考えられていたからです524。
Mors Christi fuit vera mors, quatenus Eius exsistentiae humanae terrestri finem imposuit. Sed propter unionem quam Persona Filii cum corpore servavit Suo, hoc non factum est mortalis spoliatio sicut cetera, quia «impossibile erat teneri» illud a morte (Act 2,24) et propterea «virtus divina corpus Christi a putrefactione praeservavit».523 De Christo simul dici potuit: «Abscissus est a terra viventium» (Is 53,8); et: «Caro mea requiescet in spe. Quoniam non derelinques animam meam in inferno neque dabis Sanctum Tuum videre corruptionem» (Act 2,26-27).524 Resurrectio Christi «tertia die» (1 Cor 15,4; Lc 24,46)525 huius rei erat signum, etiam quia corruptio putabatur a quarto manifestari die.526
[628]
洗礼の本来の意味を十分に表現しているのは、浸水洗礼です。これは、新しいいのちに生きるためにキリストとともに罪に死ぬキリスト者の埋葬を効果的に表します。「わたしたちは洗礼によってキリストとともに葬られ、その死にあずかるものとなりました。それは、キリストが御父の栄光によって死者の中から復活させられたように、わたしたちも新しいいのちに生きるためなのです」(ローマ6∙4)525。
Baptisma cuius signum originale et plenum immersio est, efficaciter descensum significat christiani in sepulcrum ut peccato moriatur cum Christo in ordine ad novam vitam: «Consepulti ergo sumus cum Illo per Baptismum in mortem, ut quemadmodum suscitatus est Christus a mortuis per gloriam Patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus» (Rom 6,4).527
[629]
イエスはすべての人のために死を味わわれました526。死に、そして葬られたのは、まぎれもなく、人となられた神の御子です。
Christus pro omni homine mortem gustavit.528 Vere Filius Dei factus homo est Ille qui est mortuus et sepultus.
[630]
キリストが墓にとどまっていた間、神としてのキリストのペルソナは、死によって互いに分離した霊魂と肉体とを担い続けておられました。したがって、キリストの死んだ肉体は「朽ち果てることがなかったのです」(使徒言行録13∙37)。
Tempore permansionis Christi in sepulcro, Eius Persona divina assumere perrexit tam Suam animam quam corpus Suum, separata tamen inter se per mortem. Hac de causa, corpus Christi mortui «non vidit corruptionem» (Act 13,37).