[624]
イエスは、「神の恵みによって、すべての人のために」、「死」(ヘブライ2∙9)を味わわれたのです。救いの計画において、神がはからわれたことは、ただ御子が「わたしたちの罪のために死」(一コリント15∙3)なれるだけではなく、「死を味わわれる」ことでした。すなわち、御子は十字架上で息絶えた瞬間から復活されるまでの間に、死の状態、つまり、ご自分の霊魂と肉体との分離の状態を体験されました。この、埋葬されたまま死者のもとに下っておられるという、亡くなられたキリストの存在のありようは神秘です。それは、墓に納められたキリストがヨハネ19・42参照。宇宙全体に平和をもたらすコロサイ1・18-20参照。人類の救いを成就してヨハネ19・30参照。神の大安息ヘブライ4・4-9参照。に入られたことを示す、聖土曜日の神秘です。
Ille «gratia Dei pro omnibus» gustavit «mortem» (Heb 2,9). Deus in Suo salutis consilio disposuit ut Filius Suus non solum moreretur «pro peccatis nostris» (1 Cor 15,3), sed etiam ut «gustaret mortem», id est, statum cognosceret mortis, statum separationis inter Suam animam et corpus Suum per tempus quod inter momentum comprehenditur in quo in cruce exspiravit et momentum in quo resurrexit. Hic Christi mortui status est mysterium sepulcri et descensus ad inferos. Est mysterium Sabbati Sancti in quo Christus in sepulcro positusCf Io 19,42. magnam requiem Dei sabbaticamCf Heb 4,4-9. manifestat post salutis hominum consummationemCf Io 19,30. quae universum pacificat mundum.Cf Col 1,18-20.
[625]
キリストが墓にとどまられたことは、生前の苦しむことのできる状態と復活したキリストの現実の栄光の状態とが結びついていることを表しています。その「生きている」同じかたは、「わたしは一度は死んだが、見よ、世々限りなく生きて」(黙示録1∙18)いるということがおできになるのです。
「神(御子)は、人間本性の定めに従い、死が霊魂と肉体とを分離することを妨げられませんでした。しかし、復活によって両者を新たに相互に結びつけられました。こうして、ご自身が死と生の合流点となられ、死によって生じた人間本性の分解をご自分のうちでやめさせ、ご自身、分離したそれぞれの部分のための再結合の源となられました」ニュッサの聖グレゴリオス『教理大講話』 (Oratio catechetica 16. 9 : TD 7, 90 [PG 45, 52])。。
Permanentia Christi in sepulcro vinculum constituit reale inter statum Christi passibilem ante Pascha et Eius, Resuscitati, actualem statum gloriosum. Eadem Persona «Viventis» dicere potest: «Fui mortuus et ecce sum vivens in saecula saeculorum» (
Apc 1,18):
« Est autem hoc mysterium dispensationis Dei circa [Filii] Mortem et Resurrectionis ex mortuis quod morte quidem fuerit anima separata a corpore, et non prohibuerit necessariam naturae consequentiam; omnis autem rursus ad Se invicem reduxerit per Resurrectionem, adeo ut eis esset utriusque confinium, nempe mortis et vitae: ut qui in Se quidem statuerit naturam morte divisam, Ipse tamen fuerit principium unionis eorum quae sunt divisa ».Sanctus Gregorius Nyssenus, Oratio catechetica 16, 9: TD 7, 90 (PG 45, 52).
[626]
殺された「いのちへの導き手であるかた」
使徒言行録3・15参照。と「復活されて生きておられるかた」
ルカ24・5-6参照。とは同一のかたなのですから、神の御子キリストが、死によって互いに分離されたご自分の霊魂と肉体とを担い続けられるのは当然のことでした。
「キリストの死の際に霊魂が肉体から分離したことで、キリストの唯一の位格(ペルソナ)が二つに分かれたわけではありません。キリストの肉体と霊魂は、当初からみことばのペルソナのうちに同じ資格で存在していました。死によって両者は分離しましたが、それぞれ、同一のみことばと結ばれていたのです」ダマスコの聖ヨハネ『信仰の解明』 (S. Ioannes Damascenus, Expositio fidei, 71 [De fide orthodoxa, 3, 27] : PTS 12, 170 [PG 94, 1098])。。
Siquidem «Dux vitae» qui interfectus est
Cf Act 3,15. Idem utique est ac «Vivens qui resurrexit»,
Cf Lc 24,5-6. necessarium est Personam Filii Dei assumere perrexisse animam Suam Suumque corpus inter se per mortem separata:
« Quamvis igitur Christus ut homo mortem obierit, sanctaque Ipsius anima ab immaculato corpore distracta sit, divinitas tamen a neutro, hoc est, nec ab anima, nec a corpore quoquo modo seiuncta est: neque propterea Persona una in duas divisa fuit. Siquidem et corpus et anima simul ab initio in Verbi Persona exsistentiam habuerunt; ac licet in morte divulsa sint, utrumque tamen eorum unam Verbi Personam, qua subsisteret, semper habuit ».Sanctus Ioannes Damascenus, Expositio fidei, 71 [De fide orthodoxa, 3, 27]: PTS 12, 170 (PG 94, 1098).
[627]
キリストは、死によってこの世における人間としての生存を閉じました。したがって、キリストの死は真の死です。しかし、キリストの肉体は御子のペルソナと結ばれていましたから、他の人々のような死体とはなりませんでした。その肉体は「死に支配されたままでおられるなどということは、ありえなかった」(使徒言行録2∙24)ので、「神の力がキリストの肉体を腐敗から守った」聖トマス・アクイナス『神学大全』 (Summa theologiae 3, q. 51, a. 3, ad 2: Ed. Leon. 11, 490)。のです。キリストについては、「いのちある者たちの地から断たれた」(イザヤ53∙8)ともいえますし、また、「わたしのからだ〔は〕希望のうちに生きるであろう。あなたは、わたしの魂を陰府に捨てておかず、あなたの聖なる者を朽ち果てるままにしておかれない」(使徒言行録2∙26-27)詩編16・9-10参照。ともいうことができます。「三日目」(一コリント15∙4、ルカ24∙46)に起こったイエスの復活がマタイ12・40、ヨハネ2・1、ホセア6・2参照。そのしるしです。なぜなら、腐敗は四日目から現れると考えられていたからですヨハネ11・39参照。。
Mors Christi fuit vera mors, quatenus Eius exsistentiae humanae terrestri finem imposuit. Sed propter unionem quam Persona Filii cum corpore servavit Suo, hoc non factum est mortalis spoliatio sicut cetera, quia «impossibile erat teneri» illud a morte (Act 2,24) et propterea «virtus divina corpus Christi a putrefactione praeservavit».Sanctus Thomas Aquinas, Summa theologiae, III, 51, 3, ad 2: Ed. Leon. 11, 490. De Christo simul dici potuit: «Abscissus est a terra viventium» (Is 53,8); et: «Caro mea requiescet in spe. Quoniam non derelinques animam meam in inferno neque dabis Sanctum Tuum videre corruptionem» (Act 2,26-27).Cf Ps 16,9-10. Resurrectio Christi «tertia die» (1 Cor 15,4; Lc 24,46)Cf Mt 12,40; Io 2,1; Os 6,2. huius rei erat signum, etiam quia corruptio putabatur a quarto manifestari die.Cf Io 11,39.
[628]
洗礼の本来の意味を十分に表現しているのは、浸水洗礼です。これは、新しいいのちに生きるためにキリストとともに罪に死ぬキリスト者の埋葬を効果的に表します。「わたしたちは洗礼によってキリストとともに葬られ、その死にあずかるものとなりました。それは、キリストが御父の栄光によって死者の中から復活させられたように、わたしたちも新しいいのちに生きるためなのです」(ローマ6∙4)コロサイ2・12、エフェソ5・26参照。。
Baptisma cuius signum originale et plenum immersio est, efficaciter descensum significat christiani in sepulcrum ut peccato moriatur cum Christo in ordine ad novam vitam: «Consepulti ergo sumus cum Illo per Baptismum in mortem, ut quemadmodum suscitatus est Christus a mortuis per gloriam Patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus» (Rom 6,4).Cf Col 2,12; Eph 5,26.